nummer van 30/04/2015 door

‘Hey Ba-Ba-Re-Bop’ van Lionel Hampton And His Orchestra

Van jazz tot hardrock: alle muziek ontregelt

LIONEL HAMPTON A L' OLYMPIA hey ba re bop

In Berlijn en Hamburg wordt tijdens de oorlog in kleine kamertjes achter het café, op zolders en in geheime kelders gedanst op jazzmuziek. Hitler heeft de muziek verboden. “Gedegenereerde negermuziek”, noemen de Duitsers de wilde klanken die uit de stiekeme hoeken en gaten klinken. De jongeren – swing kids – willen zich niet in het keurslijf laten jagen en leren volksdansen op Duitse muziek. Nee. Ze willen tot diep in de nacht dansen op dezelfde muziek als hun leeftijdsgenoten in Amerika, in dezelfde kleren, met dezelfde maniertjes. “Swing Heil”, grappen ze soms. Word je gepakt tijdens zo’n dansnacht, dan ga je misschien naar het concentratiekamp. Levensgevaarlijk, dansen op de muziek die je zelf kiest. Maar ze doen het toch.

Prachtig stuk over de rellen nav. 'Rock Around The Clock'.

Prachtig stuk over de rellen nav. ‘Rock Around The Clock’.

Een paar jaar later. Jongeren over de hele wereld (ook in Apeldoorn en Leeuwarden) beginnen relletjes in scholen en discotheken na het horen en zien van Bill Haley’s ‘Rock Around The Clock’ (film én nummer). De eerste rockhit ooit hitst tieners op om soms op ruwe wijze de opgelegde moraal af te werpen. Iets kapot maken om jezelf te ontdekken, dat doet rock-‘n-roll met ze.

Opstand tegen Holland

Ook klassieke muziek zet aan tot rebellie. Tijdens de première van Stravinsky’s Le Sacre Du Printemps in het Parijs van 1913 zijn de meningen van de concertbezoekers over deze moderne muziek zo uiteenlopend dat voor- en tegenstanders met elkaar op de vuist gaan.

Bijna een eeuw eerder in Brussel (augustus 1830) raakt het publiek zo vervoerd door de uitvoering van Daniel Aubers opera La Muette De Portici, dat het de straat opgaat en de Belgische Revolutie afkondigt. Nog geen jaar later heeft België zich losgemaakt van Nederland en is het zelfstandig. Het verhaal van Aubers opera speelt zich af tegen de achtergrond van een Napolitaanse opstand tegen de Spanjaarden. Het moment waarop de vrijheidswens van de Belgen losbarst, is tijdens het duet ‘Amour Sacré De La Patrie’ (Heilige Liefde Voor Het Vaderland). Dat liedje komt aan bij de Belgen, waarop ze massaal naar buiten stromen en zich tegen overheidsgebouwen van de Hollanders keren. Ironisch; de uitvoering van de opera wordt gehouden ter ere van de 58e verjaardag van Koning der Nederlanden Willem I.

Gekke fans

Judas Priest en Ozzy Osbourne moeten zich in de rechtszaal (in verschillende zaken) verantwoorden voor de zelfmoord van fans. Die zouden door de muziek van hardrockers aangezet zijn tot hun daden. Door de tekst (Osbourne) of door een verborgen boodschap (Judas Priest) die je alleen kunt horen als je de plaat achterstevoren afspeelt.

En zo kan ik nog wel even doorgaan, met het opnoemen van liedjes en artiesten wiens muziek leidde tot ontregeling: van tientallen jongeren die de boel eens flink op stelten zetten tot een onafhankelijkheidsstrijd van een heel land. En dan hou ik de liedjes buiten beschouwing die juist het doel hebben om mensen op te hitsen.

Het ritme van sleur

Het is precies dat wat muziek moet doen: de boel ontregelen. Je krijgt zin om iemand op zijn bek te slaan, of je trekt je terug op je kamer met een mooie plaat. Soms vergeet je uit de tram te stappen terwijl je iPhone je nieuwe favoriete plaat afspeelt. Bij dat ene liefdesliedje besluit je toch dat je verliefd bent op het meisje dat je niet kunt krijgen. En dan weer eens lach je naar iedereen op straat, omdat je vrolijke muziek luistert als je op weg bent naar de supermarkt. Het ritme van de muziek ontregelt het ritme van de dagelijkse sleur.

Het Concertgebouwpubliek tijdens de show.

Het Concertgebouwpubliek tijdens de show.

Daarom is bijvoorbeeld een concert ook altijd zoveel leuker als er iets onverwachts gebeurt. En dan bedoel ik niet een of andere paljas met goed haar die plichtmatig zijn gitaar kapotslaat of in het publiek springt. Of die epische apotheose met veel mooie en bombastische melodieën, dik aangezette delaygitaren en emotioneel kijkende musici. Nee. Het zijn die avonden dat een Afrikaans bandje een hele bovenzaal van de Paradiso gevuld met witte schuchtere mensen hun schroom af laat werpen en laat dansen alsof ze nooit anders doen. Of dat je na een show realiseert dat je al een uur niet op je stomme telefoon hebt gekeken. En wanneer je ’s nachts na een optreden nog eens die nieuwe plaat luistert. Ik vind dat een van de fijnste dingen die er is, als muziek me uit mijn ritme haalt.

Een avondje Concertgebouw

Jazzmuzikant Lionel Hampton lukte het in 1956 om het Concertgebouwpubliek uit zijn ritme te halen. Concerten zijn in die tijd nog vaak een passief gebeuren. Het publiek luistert terwijl het in de stoel zit, het orkest staat stil op het podium en speelt muziek.

Maar die avond gaat het anders. Uit het politierapport van het bureau aan het Leidseplein in Amsterdam, 25 maart 1956:

De nodige agenten waren aanwezig en hielden het concert van Lionel Hampton en zijn orkest in het Concertgebouw in de gaten. Tijdens het laatste nummer (om kwart voor drie in de ochtend) werd de orde verstoord, omdat de band begon rond te lopen op het podium. Het publiek raakte zo enthousiast dat het opstond en naar voren liep. Toen de manager van het Concertgebouw het impresariaat van de band vroeg dit op te laten houden, maar de band gewoon bleef doorspelen, begeleidde de politie, met beleefde dwang, Lionel Hampton naar zijn kleedkamer. Hierna kalmeerde het publiek en vertrok het uiteindelijk zonder verdere problemen uit de concertzaal.

Hampton wordt afgevoerd door de Nederlandse politie.

Hampton wordt afgevoerd door de Nederlandse politie.

Een potje wilde jazz en enthousiaste liefhebbers die zich even volledig laten gaan, maar zich snel daarna weer plooien naar de wensen van de gezagsdragers. De aanwezigen hebben de nacht van hun leven en wat praten ze hier nog lang over na. Dit hadden ze niet verwacht, en daarom is het nog mooier.

Geen idee welk nummer Lionel Hampton speelt als hij het publiek uit zijn zetel laat opstaan die avond, maar het zal me niet verbazen als het ‘He Ba Re Bop’ is. Uit hetzelfde jaar, maar opgenomen in Parijs, met publiek dat meezingt en -danst met de band. Waarschijnlijk wordt Hampton dan vanaf minuut drie afgevoerd door de politie, met een brede glimlach op zijn gezicht. Dit had hij niet verwacht. Gehoopt misschien.

Tags: , , , , , , , , , ,

-->