nummer van 25/04/2015 door

‘Johnny’ van Opticks

Van schlemiel tot oorlogsheld: een NVDD primeur

Arme Johnny. Bezongen in verschrikkelijk veel liedjes, maar echt goed komt hij er eigenlijk nooit vanaf. Volgenz azlyrics zijn er meer dan duizend nummers met de naam Johnny in de titel, en in de meeste gevallen wordt Johnny ontslagen, komt hij op straat te staan, gaat hij uit wanhoop maar het leger in, maar het vaakst nog gaat hij gewoon dood. En dan negeren we nog even de ontelbare liedjes over Johnny-variaties, zoals Johnnie met ie ee, John, de anonieme dood gevonden John Doe, et cetera.

Hij heeft zijn naam ook niet mee. Wanneer je aan Google vraagt wie Johnny is, dan krijg je meteen de volgende twee verklaringen:

  1. Used as a name for an unknown man, often suggesting that he is unimportant or insignificant.
  2. A condom.

Uitgaande van die eerste verklaring zijn we eigenlijk allemaal Johnny’s, wij dappere ploeteraars die iedere dag maar doorgaan met een leven dat in het grote geheel vrijwel onopgemerkt zal blijven. Maar de Johnny’s uit al die liedjes lijken toch wel zoveel op elkaar, dat je het idee krijgt dat het gaat om één specifieke Johnny, een ultieme pechvogel die met ieder liedje dat over hem wordt geschreven weer een extra trauma opgedrongen krijgt om te verwerken.

Johnny als slappe zak

Joannie Sommers noemde hem in ‘Johnny Get Angry’ een slappe zak die nooit voor zichzelf opkomt. Want Joannie wil een echte man, eentje die haar van een stevig weerwoord voorziet als ze hem uitdaagt:

Every time you dance with me,
You let Freddy cut in constantly
When he does, you never speak
Must you always be so mean?

Oh Johnny get angry, Johnny get mad
Give me the biggest lecture that I ever had
I want a brave man, I want a cave man
Johnny show me that you care, really care for me
– ‘Johnny Get Angry’ van Joannie Sommers

Johnny als muzikant

Johnny is dan al geen held op de dansvloer; volgens Judie Garlands ‘Johnny One Note’ kan de arme schlemiel ook maar één noot zingen. Gelukkig neemt Chuck Berry het in ‘Johnny B. Goode’ voor hem op. Al kan hij niet zingen, Johnny is in ieder geval de beste gitarist die Berry ooit aan het werk heeft gezien. Helaas wordt dit compliment meteen weer ontkracht door het noemen van een paar mindere kwaliteiten: Johnny heeft nooit goed leren lezen of schrijven.

There stood a log cabin made of earth and wood
Where lived a country boy named Johnny B. Goode
Who never ever learned to read or write so well
But he could play the guitar just like a ringing a bell
– ‘Johnny B. Goode’ van Chuck Berry

Johnny B. Goode + Lyrics

Johnny als harde werker

Dat Johnny als analfabeet door het leven moest, onderschrijft Don Henley met zijn hopeloos ouderwetse synthpopsong ‘Johnny Can’t Read’. Toch is Johnny een harde. Hij krijgt een baan in de fabriek en groeit uit tot de man die Joannie Sommers ooit van hem hoopte te maken. ‘You Can’t Keep Johnny Down’, vinden They Might Be Giants. Helaas keert het tij weer wanneer Neil Young met het lot van onze anti-held aan de slag gaat. In ‘Johnny Magic’ wordt Johnny ontslagen, ondanks zijn bijna legendarische reputatie in de staalfabriek. Ook in Bruce Springsteens ‘Johnny 99’ komt de arme drommel ineens zonder baan te zitten, waarna hij een cruciale beslissing neemt die in nog veel liedjes bezongen zal worden: in een kwade dronk laat hij het rechte pad achter zich en koopt een geweer.

Well they closed down the auto plant in Mahwah late that month
Ralph went out lookin’ for a job but he couldn’t find none
He came home too drunk from mixin’ tanqueray and wine
He got a gun shot a night clerk now they call ‘m Johnny 99
– ‘Johnny 99’ van Bruce Springsteen

Bruce Springsteen Johnny 99

Johnny koopt een geweer

‘Johnny’s Got A Boom Boom’ zingt ook Imelda May, al heeft zij het wat beter met de man voor: de boom boom staat voor een drumstel waarmee Johnny het hart van de zangeres op hol laat slaan. Helaas valt haar interpretatie in het niet bij de talloze versies van het verhaal waarin Johnny wel degelijk een geweer koopt; zo laat folkzanger Tom Paxton er geen twijfel over bestaan met ‘Johnny Got A Gun’. Vanaf hier is het bergafwaarts. In ‘Johnny Don’t Do It’ proberen de mannen van 10CC zijn flirts met het criminele circuit nog tegen te houden. Maar Donovans ‘Johnny Tuff’ staat hij al bekend als straatvechter, in Rancids ‘The Ballad Of Jimmy And Johnny’ als gevreesde skinhead, in Sheena Eastons ‘Johnny’ als hosselaar, in ‘Johnny Ryall’ van de Beastie Boys als zwerver, in Black Sabbaths ‘Johnny Blade’ als messentrekker, in D.I.’s ‘Johnny’s Gotta Problem’ als junk. Veel van deze liedjes tonen nog een soort bewondering voor Johnny, zien vooral de legendarische en gevreesde straatrat, en zijn blind voor de tragedie. Zo niet The Slickers met hun ‘Johnny Too Bad’, die de vicieuze cirkel waarin onze protagonist in terecht is gekomen boven alles betreuren.

Walking down the road
With your pistol in your waist,
Johnny you’re too bad.
Walking down the road
With your ratchet in your waist,
Johnny you’re too bad.

You’re just robbing and you’re stabbing and you’re looting and you’re shooting
Now you’re too bad.
You’re just robbing and you’re stabbing and you’re looting and you’re shooting
Now you’re too bad.
– ‘Johnny Too Bad’ van The Slickers

The Slickers – Johnny Too Bad

Johnny gaat dood

De meeste liedjes hebben dezelfde afloop: Johnny houdt het leventje als kleine crimineel niet lang vol en wordt vroeg of laat doodgeschoten. Door de politie, door een rivaal, door een goede vriend. Wiley heeft geen medelijden met hem: ‘Johnny Was A Bad Boy’. Maar Bob Marley weet net als zijn reggae-collega’s van The Slickers dat het anders had kunnen aflopen, dat Johnny deze afloop eigenlijk niet verdiende. ‘Johnny Was A Good Man’, klaagt hij in één van zijn beste tracks. Wat fijn dat de rastafari’s in ieder geval nog mededogen tonen voor de pechvogel.

Woman hold her head and cry,
‘Cause her son had been shot down in the street and died
From a stray bullet.
(…)
She cried: Ah-um, I – I know!
“Johnny was a good man,” I – I know! (never did a thing wrong)
– ‘Johnny Was’ van Bob Marley

Bob Marley Johnny Was A Good Man

Johnny wordt soldaat

De verhaallijn waarin Johnny na de aankoop van zijn geweer het slechte pad op gaat en uiteindelijk de dood vindt, is gelukkig niet de enige variant. In veel liedjes heeft hij een nobeler plan, zet hij zijn strijdlustigheid in voor zijn vaderland. Johnny gaat het leger in, als we de oude Engelse traditional ‘Johnny Has Gone For A Soldier‘ mogen geloven. En dat geloven we graag, want we gunnen hem een beter lot, al weten we stiekem dat we onszelf waarschijnlijk valse hoop geven.

Volgens Richie Havens doet hij het in ‘Handsome Johnny’ best goed als soldaat, volgens ‘Johnny’s Gone In The War’ van Country Joe & The Fish valt dat wel weer mee. Peter, Paul & Mary zingen in ‘Cruel War’ dat Johnny sneuvelt op het slagveld. Maar zoals Imelda May’s interpretatie van Johnny’s boom boom door veel andere liedjes werd weggestemd, zijn gelukkig de meeste muzikanten het erover eens dat de soldaat wel degelijk heelhuids terugkomt van de oorlog. Zo zien we het graag. In ‘English Civil War’ van The Clash komt Johnny marcherend thuis, opgeheven hoofd en al. Steve Earle voegt daar in ‘Johnny Come Lately’ zelfs nog een paar eremedailles aan toe:

But when Johnny come lately, comes marching home
With a chest full of medals and a G.I. loan
They’ll be waitin’ at the station down in San Antone
When Johnny comes marching home

– ‘Johnny Come Lately’ van Steve Earle

Steve Earle – Johnny Come Lately

Johnny komt thuis. Maar wat nu?

Ondanks het optimisme van Steve Earle en The Clash, moet het verhaal van Johnny een tragedie zijn. Volgens Alice Cooper wordt ‘Jackknife Johnny’ als veteraan slecht door de overheid behandeld en eindigt hij toch weer op straat. Vandaag weet de Nederlandse band Opticks met hun ‘Johnny’ een realistischere draai aan dit grimmige lot te geven: Johnny komt terug in de maatschappij, wordt omarmd door vrienden en familie, doet zijn best de draad weer op te pakken, maar de trauma’s uit de oorlog blijven hem achtervolgen. Johnny bezoekt een toneelstuk en heeft een speciaal plekje gekregen op de eerste rang. Nadat het doek opengaat blijkt echter al snel dat de taferelen die zich op de planken afspelen, angstaanjagend veel gemeen hebben met de nachtmerries die hij sinds zijn terugkomst keer op keer moet herleven.

Waar alle liedjesschrijvers tot nu toe vooral fysieke en externe narigheid voor Johnny in petto hadden, gaan Opticks in de psyche van de arme man zitten, laten zien dat de echte tragedies zich vaak in ons eigen hoofd afspelen. In bijna vijf minuten wordt Johnny’s paranoia en vervreemding steeds intenser, ondersteund door gruwelijk feedbackende gitaren en soms misselijkmakende wendingen van majeur naar mineur. Een interessante toevoeging aan de Johnny-canon, waarvan wij trots zijn dat we hem vandaag als primeur aan jullie mogen laten horen. En laten we ondertussen hoopvol doorbidden voor onze dappere Johnny. Dat er ooit nog een liedje mag komen dat hem de rust geeft die hij na al dit tumult verdient.

The hero’s return, medals and all
But the writing’s on the wall
You can’t pick up the pieces
Of a life that you recall
When Johnny comes back from the war
New locks are on the door
– ‘Johnny’ van Opticks

Tags: , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , ,

-->