nummer van 15/01/2015 door

‘Snöfrid’ van Sibelius

Vier het als je een genie in huis hebt

In Finland wordt op een select aantal dagen de vlag gehesen. Op moederdag, op onafhankelijkheidsdag, en als er verkiezingen zijn, om een paar voor de hand liggende voorbeelden te noemen. Daarnaast is het ook gebruikelijk dat de vlag wordt gehesen op een scala aan dagen waarop Finnen zijn geboren die iets hebben betekend voor het land. Op 10 oktober bijvoorbeeld, de Dag van de Finse literatuur en geboortedag van schrijver Aleksis Kivi. Of op de Dag van de Finse identiteit, 12 mei, de geboortedag van de staatsman en filosoof Johan Vilhelm Snellman. En op 8 december, de geboortedag van componist Jean Sibelius, de Dag van de Finse muziek, waarop de Finnen hun muziek vieren.

Het is een voorrecht als kunstenaar wanneer je geboortedag wordt aangegrepen om jouw discipline te vieren. In Nederland kennen we dat sentiment niet, oprechte collectieve trots op iets anders dan onze gedeelde platheid. Hier ben je of een rare kwibus of een zakkenvuller op kosten van de belastingbetaler als je je bijvoorbeeld in de culturele sector weet te onderscheiden.

Jean Sibelius, 1891

Jean Sibelius, 1891

Vier je genieën

In Finland gaan ze daar iets anders mee om. Nou is Sibelius (1865-1957) niet zomaar een voorbijganger die door toevalligheden deze eer is toegedaan. Voor zover ik kan overzien is hij de grootste componist uit de Finse geschiedenis. Zijn faam is uiteraard deels te danken aan de prachtige muziek, maar grotendeels ook aan de rol van zijn muziek in het ontwikkelen van een Finse identiteit. Hij liet zich inspireren door het Finse landschap, zei hij altijd, en greep ook het veelvuldig terug op Finse folklore en mythologie.

Voor mij gaat het uiteindelijk om zijn muziek. Het begon met de 2e symfonie (1902), uitgevoerd door het Koninklijk Concertgebouworkest. Een spektakelstuk met een van de mooiste finales ooit. Luister maar eens. Maar die finale komt pas echt tot zijn recht als je de hele symfonie luistert.

Na de 2e ontdekte ik de 4e (1911), een van de meer duistere symfonieën die ik ken. Deze is enigszins geïnspireerd op wat hij bij Stravinsky hoorde en zijn gevecht met keelkanker waar hij de dood in de ogen keek. Verder ben ik niet echt heel erg muzikaal onderlegd, maar in dit stuk zoekt hij expres dissonanten op in de majeur- en mineurladders. Dat maakt dat het stuk zo wringt. Luister maar eens naar de eerste 10 minuten.

Wanhoop

Sibelius op latere leeftijd.

Sibelius op latere leeftijd.

Deze twee stukken samen zijn eigenlijk de reden dat Sibelius een van mijn favoriete componisten is geworden. Het is het samenvallen van intelligente majestueuze gebaren met de wanhoop van het dagelijkse leven. Mooi en lelijk, maar niet snel plat en gemakkelijk.

Het ‘nummer’ van vandaag is Snöfrid (op. 29, uit 1900), een melodramatisch stuk voor orkest en koor gebaseerd op een gedicht van dichter Victor Rydberg. Het is misschien wat pompeus soms, maar laat je daar niet te veel door afleiden. Hij heeft het geschreven nog voordat hij zijn 2e schreef, maar het stuk is al prachtige voorbode van wat later komt. En als je dit kunt verteren, probeer dan eens die 2e en 4e symfonie (en de rest). Ik garandeer je dat je dan op 8 december met mij de Dag van de Finse muziek viert met een glas Koskenkorva en een stukje Sibelius. Niet uitbundig, maar rustig en zitten, zoals de Finnen dat doen.

Tags: , , , , , ,

-->