nummer van 01/10/2014 door

‘Desculpe, babe’ van Os Mutantes

Dat vervloekte Tropicália

MUTANTES – DESCULPE BABE

Pubquizvraag: Hoe heette de Braziliaanse rockband uit de jaren 60 die Françoise Hardy coverde? Antwoord: Os Mutantes. Bonuspunten als je wist dat deze psychrock-band deel uitmaakte van Tropicália, een kunstbeweging die dankzij Gilberto Gil en Caetano Veloso een muzikale tak kreeg, en waarvoor de twee laatstgenoemden in 1968 Brazilië gedwongen uit moesten om marteling en gevangenschap te ontvluchten. Invloeden (en dus ook muziek) van buitenaf werden tijdens het Braziliaanse militaire regime angstvallig geblockt en Tropicália-kunstenaars deden hun best dat te ondermijnen. Os Mutantes zat er middenin en maakte genoeg muziek om dat goed te laten horen.

Buitenlandse pop was al eerder een onwelkome gast geweest in de Braziliaanse muziekindustrie. De komst van de Afrikaanse samba werd in de jaren 50 door de conservatieve en xenofobe kunstelite nog belachelijk gemaakt en verboden. Jaren later zou het juist zo’n beetje hét Braziliaanse muzikale exportproduct worden. In de jaren 60 kwam de volgende dreiging: rock ’n roll uit Noord-Amerika en Europa. De yé-yé uit onder andere Frankrijk vond een nieuw thuis bij groeperingen die zich tegen het Braziliaanse militaire regime verzetten. De oude garde had de zogenaamde hippies en de losbandige jeugd maar al te graag weggemoffeld, maar het was ze nooit gelukt want voorop liep Tropicália.

Tropicália was een vrijgevochten beweging waarin zoveel mogelijk invloeden, ongeacht de kunstvormen en stijlen, door elkaar liepen. De oorsprong van het idee kwam van de dichter Oswald de Andrade, die in 1928 een Tropicália-manifest schreef genaamd Manifesto Antropófago, wat vertaald kan worden als “Manifest voor de Kannibaal”. Het boek staat vol humor en poëtische vertellingen over de Braziliaanse cultuur, de zoektocht naar autonomie en vooral: aansporingen tot het verorberen van zoveel mogelijk binnen- en buitenlandse culturen om zo tot één unieke culturele identiteit te komen. Alles was kunst en alles moest en kon door elkaar gebruikt worden: van klassiek tot pop, van de Beatles tot Braziliaanse traditionele muziek, taboes bestonden niet en waren juist datgene wat tot kunst werd verheven. De open-minded geest van Tropicália stond regelrecht tegenover het regime dat kunstenaars vervolgde en zelfs martelde omwille van hun vrijgesproken kunst. Dat er zelfs artiesten zijn die door de omstandigheden het leven opgaven, is moeilijk te bevatten.

Os Mutantes heeft nooit hoeven (of willen) vluchten uit Brazilië, terwijl de muziek van de band wel alle zogenaamde vervloekte elementen bevatte. Wanneer je luistert naar de eerste drie platen van Os Mutantes is de mix van invloeden niet te missen: heel veel Beatles, veel Jefferson Airplane, Mamas and the Papas, bizarre ritmewisselingen, psychedelische solo’s, liedjes die net zo min een couplet als een refrein hebben. ‘Disculpe, babe’ verscheen op het derde album A Divina Comédia ou Ando Meio Desligado (1970) en klinkt als een soort Beatles-ballad, waarin Donovans Hurdy Gurdy-vibrato is gebruikt en vervolgens wordt losgelaten om het liedje compleet om te gooien, tot drie keer toe. Als je luistert naar een lieflijk liedje als ‘Disculpe, babe’ is het moeilijk voor te stellen wat er zo kwalijk gevonden kon worden aan het zonnige geluid van Os Mutantes en Tropicália. Maar dat het bestaat, is misschien al een overwinning op zich.

Tags: , , , , , , ,

-->