nummer van 07/09/2014 door Arnold le Fèbre

‘Bayreuth Return’ van Klaus Schulze

Muziek als een kosmische getijdenstroom

Arnold le Fèbre is in het dagelijks leven eindredacteur (onder meer voor vakuitgave Entertainment Business). Hij schrijft al sinds 2004 over muziek op Araglin.nl en daarnaast ook regelmatig voor 3voor12/Utrecht. Hij is dol op alles dat piept, knarst en anderszins raar is en zijn voorkeur gaat uit naar synths en psychedelica. De Duitse artiest Klaus Schulze redde Le Febre van de Top 40-muziek die hij luisterde. 

Klaus Schulze – Bayreuth Return

De Amerikaanse astronoom Edwin Hubble (1889-1953) ontdekte in 1929 dat er een verband bestond tussen de roodverschuiving van verre sterrenstelsels en hun afstand tot de aarde. Dit klinkt misschien niet zo heel spannend, maar deze ontdekking vormde wel de bouwsteen van een opmerkelijke theorie: die van het uitdijende heelal. Kort gezegd komt het erop neer dat het heelal groeit en steeds meer ruimte inneemt. Dat was in die tijd behoorlijk schokkend; het universum werd gezien als een vast gegeven, dat als een blok beton op de kosmische snelweg lag – en niet als een zichzelf opblazende ballon.

Superlijm

De laatste jaren is Hubbles theorie van het uitdijende heelal enigszins aangepast: ons universum wordt niet langzaam groter, maar is in de loop van miljarden jaren juist gaan versnellen. De ruimte wordt uit elkaar geduwd door een nog onbekende mysterieuze kracht. Kosmologen hebben deze kracht ‘donkere energie’ genoemd, maar hebben eigenlijk geen flauw idee wat dit nu precies is. Om te verklaren dat het heelal niet letterlijk uit zijn voegen scheurt, hebben astronomen een idee van Albert Einstein (1879-1955) van stal gehaald: de kosmologische constante. Met wat dichterlijke vrijheid zou je deze constante kunnen omschrijven als de superlijm die voorkomt dat het universum als een zeepbel uit elkaar spat.

Kosmische muziekexpanding universe

Maar als het heelal versnelt, waar gaan we dan heen? En wat bevindt er zich dan ‘buiten’ het universum? En hoe is dit alles ooit begonnen? Hoe langer je erover nadenkt, hoe meer het je begint te duizelen. Maar stel je nu eens voor dat je er een krukje bij pakt en op een afstandje gaat zitten toekijken hoe het heelal als een kosmische stoomlocomotief naar de einder tuft. Welke muziek zou dan uit de oordopjes van je smartphone schallen? Dat kan slechts één album zijn: Timewind van Klaus Schulze.

Ik kocht de lp ooit op een rommelmarkt voor een paar gulden. Het was in eerste instantie vooral de hoes die tot mijn verbeelding sprak: Salvador Dalí-achtige figuren met sierlijk geheven armen in een surrealistisch landschap, met op de voorgrond een schedel op een vloer met een schaakbordpatroon. Ik had geen idee wat ik moest verwachten. Thuisgekomen zette ik de lp op en werd ik ondergedompeld in een bad van pulserende, golvende klanken. Ik was met stomheid geslagen; de Top 40 vulde destijds mijn muzikale horizon en dit klonk als niets wat ik ooit eerder had gehoord. Het was buitenaards, het was vreemd, het was… een auditieve psychedelische ervaring.

Klaus Schulz bookletWagner

Klaus Schulze had in de jaren zeventig naam gemaakt als drummer bij de experimentele krautrockgroepen Psy Free, Tangerine Dream en Ash Ra Temple. Begin jaren zeventig ontdekte hij de synthesizer en in 1972 verscheen zijn eerste soloalbum Irrlicht. Schulze brak in 1976 door met zijn vijfde album Timewind. Dat kwam voornamelijk omdat de lp werd uitgebracht door het Engelse Virgin Records in plaats van het toch wel redelijk obscure label Brain.

Timewind (opgenomen in één take, overigens) telt twee tracks: ‘Bayreuth Return’ en ‘Wahnfried 1883’, die samen goed zijn voor bijna een uur muziek. De titels verwijzen naar de 19e eeuwse componist Richard Wagner. ‘Bayreuth’ is de naam van de plaats waar Wagner een theater liet bouwen om zijn megalomane Ring-cyclus ten gehore te kunnen brengen. ‘Wahnfried 1883’ verwijst naar de naam van Wagners huis in Bayreuth en de plek waar hij in 1883 is begraven. Tegelijkertijd is Bayreuth ook het adres van Schulze’s studio destijds (een voormalige kapperszaak), waardoor de Wagner-verwijzing gelijk wat minder zwaar wordt.

Nog altijd word ik tijdens het luisteren naar ‘Bayreuth Return’ meegevoerd naar mijn puberteit, naar mijn krukje aan de rand van het universum. Het nummer begint langzaam, met een knarsende, ijzige wind en unheimische bliepjes. En terwijl mijn voeten in een hemelse, primordiale oersoep bengelen, beginnen na een paar minuten sequencers heen en weer te schuiven als tektonische platen op een kosmische getijdenstroom. Als je je ogen enigszins dichtknijpt, lijkt het alsof het universum vibreert en uitdijt…

‘Bayreuth Return’ liet me horen dat er méér is dan Top 40-muziek en daar ben ik Klaus Schulze nog altijd dankbaar voor.

klaus_schulze_timewind

Tags: , , , , ,

-->