nummer van 20/08/2014 door

‘De Ushuaia a la Quiaca’ van Gustavo Santaolalla

Reizen door Zuid-Amerika, in de film en in het echt

Gustavo Santaolalla – De Ushuaia a la Quiaca ("The Motorcycle Diaries" Original Soundtrack)

Zijn naam doet al een beetje dromen: Santaolalla…Gustavo Santaolalla, de Argentijnse muzikant en tweevoudig Oscar-winnaar, bekend van de muziek die hij maakte voor onder andere de films Babel en The Motorcycle Diaries. Wij kennen hem voornamelijk van die films, maar zijn muzikale carrière gaat veel verder terug.

Van yoga en rock tot films

Santaolalla heeft haast nooit iets anders gedaan dan muziek maken. In de jaren zestig speelde hij al in de band Arco Iris, een Argentijnse band/yogacommune die er een vlees-, alcohol-, en drugsvrije levensstijl op nahield en op zoek was naar een toekomst voor Argentijnse rock. Het was uiteindelijk niks voor hem en in 1975 brak hij met de groep. Hij wist nu dat hij professioneel muziek wilde maken en ook dat dat op zijn eigen manier moest gebeuren.

Hij verhuisde in ’76 naar de VS en richtte daar de band Wet Picnic op, een new wave-groep met hemzelf op zang. In die tijd begon hij ook aan zijn solo-albums te werken evenals de productie van platen voor andere bands die Argentijnse rock naar een hoger niveau wilden tillen. De koppeling tussen moderniteit en muziek geworteld in de tradities van zijn moederland bleef altijd een belangrijk streven. Zijn soloplaat Roncoco (1998), een volledig instrumentaal album van charango-composities[1] zorgde voor een nieuw impuls in zijn werk: een jaar na de release werd een aantal liedjes uit Roncoco gebruikt in de film The Insider (Michael Mann, 1999) en vanaf dat moment boog Santaolalla’s aandacht zich naar de toepassing van muziek in films.

De soundtrack van Che’s reis

Amorres Perros (2000), 21 Grams (2003), Brokeback Mountain (2005), Babel (2006), Into The Wild (2007), Biutiful (2010), August: Osage County (2013) – het is maar een kleine selectie van de films waar Santaolalla de muziek voor schreef en veelvuldig voor werd bekroond met prijzen. In 2004 componeerde hij een van zijn mooiste werken: de score van de film The Motorcycle Diaries. De film, gebaseerd op het boek ‘Notas de viaje’ (Reisnotities) van Ernesto Rafael Guevara de la Serna (oftewel Che), vertelt de reis die Guevara en zijn vriend Alberto Granado in de jaren 50 maakten door Zuid-Amerika – een reis die in veel opzichten het begin betekende van Guevara’s politieke engagement. De film is de moeite, de muziek is fantastisch.

Santaolalla’s soundtrack bestaat uit 23 nummers, waaronder ook korte composities die niet allemaal evenveel zeggen zonder de beelden gezien te hebben. Toch werkt het als geheel; de elektrische gitaar klinkt rauw en kil – op een goede manier – en Santaolalla’s charango maakt steeds de link weer hoorbaar tussen het verleden en het heden. Zoals Ry Cooder ons op een soortgelijke manier toegang gaf tot Cubaanse klassiekers, neemt Santaollala ons hier mee terug naar het oude Andesgebergte. Het nummer ‘De Ushuaia a la Quiaca’ gaat nog verder.

Santaolalla’s eigen reis

De oorsprong van ‘De Ushuaia a la Quiaca’ ligt eigenlijk niet bij de soundtrack van The Motorcycle Diaries. In 1985 startten Santaolalla en de Argentijnse zanger León Gieco een reis door Argentinië, van de meest zuidelijke plaats op de kaart (Ushuaia) tot het noorden (Quiaca), op zoek naar de wortels van hun muziek. Het resultaat was een driedelig album bestaande uit originele composities en nummers opgenomen met plaatselijke muzikanten, zowel bekende artiesten als mensen van de straat. Alle opnames werden buiten gemaakt, in de omgeving die de muziek in eerste instantie had geïnspireerd, gespeeld en gezongen door de mensen die de folklore in leven hielden. Het was een monsterproject, vol ontmoetingen met mensen die evenzo gepassioneerd waren van muziek als Santaolalla en Gieco. Het album won in 1985 een Grammy voor ‘Beste Argentijnse Album’.

De link tussen Santaolalla’s reis van Ushuaia tot Quiaca en de reis in The Motorcylce Diaries is makkelijk te trekken. De plaats die het nummer ‘De Ushuaia a la Quiaca’ op de soundtrack van de film inneemt, wordt daarmee nog zinvoller. De beelden die de muziek in de film begeleidt, zullen Santalolalla ongetwijfeld aan zijn eigen reis terug laten denken.

‘De Ushuaia a la Quiaca’

Op het moment dat ‘De Ushuaia a la Quiaca’ in The Motorcycle Diaries wordt gespeeld, zijn el Che en Granado al een tijdje op pad. Het karakter van de jonge Ernesto is zich steeds verder aan het uitkristalliseren. Zijn beeld van de wereld vormt zich door de kennismakingen met de verschillende levens van de mensen van zijn continent: de armen, de rijken, de zieken. Aan het einde van de reis is Che een andere man; het idee van een revolutie is in zijn hoofd en in zijn bloed gekropen.

Op een avond delen Che en Granado een beker maté (Zuid-Amerikaanse kruidenthee) om een klein vuur met een arm stel. De eerste noten van ‘De Ushuaia a la Quiaca’ beginnen en het beeld springt van kleur naar zwart-wit. We zien een onbekende de camera in kijken, als een bewegend fotoportret. Steeds knipt het beeld naar een volgende shot van een andere persoon, vermoedelijk mensen die Che op zijn reis tegengekomen is. Allen verraden door hun uiterlijk hun afkomst en geven een kijkje in hun levensverhaal: een oude man met schapen, een vrouw achter een hoge berg tomaten. Het meest indrukwekkende portret is dat van de man die tegenover Che om het vuur zit: zijn hoge jukbeenderen en rechte mond doen vermoeden dat hij uit de bergen komt, zijn doordringende ogen zijn moeilijk om van los te komen. Terwijl je luistert naar Santaolalla’s noten, voel je jezelf nostalgisch worden voor een gebergte dat je nog nooit hebt gezien.

  1. [1]Een charango is een ouderwets Zuid-Amerikaans snaarinstrument afkomstig uit het Andesgebergte.

Tags: , , , , , , , ,

-->