nummer van 05/08/2014 door

‘Prelude’ van Bernard Herrmann

Muzikale manipulatie van het hoogste niveau

Psycho 1960 Intro

Met de onsterfelijke status die Psycho na enkele decennia filmgeschiedenis heeft, is het moeilijk om je voor te stellen dat de invloedrijke rol van de bijbehorende muziek eigenlijk vooral te danken is aan geldgebrek. De violen en cello’s die door merg en been gaan tijdens de douche-scène kent zelfs iedereen die de film nog nooit gezien heeft, maar als het budget voor de film iets hoger was geweest hadden ze waarschijnlijk nooit zo zenuwslopend geklonken.

PsychoIn 1959, toen Robert Blochs gelijknamige boek uitkwam waar de film op is gebaseerd, stond regisseur Alfred Hitchcock op niet al te beste voet met filmmaatschappij Paramount Pictures. Twee eerdere projecten waren net voortijdig beëindigd en Paramount was niet enthousiast over Hitchcocks idee om het boek te gaan verfilmen. Uiteindelijk ging het bedrijf morrend akkoord, maar zijn gebruikelijke budget zou wel flink minder zijn. Hitchcock besloot daarom om de film in zwart-wit uit te brengen en gebruik te maken van de set die hij voor zijn tv-programma Alfred Hitchcock Presents al tot zijn beschikking had. Ook zag hij af van zijn gebruikelijke vergoeding van 250.000 dollar en liet zich uitbetalen in aandelen van de film.

Nood breekt wet

Alfred Hitchcock stond erop dat de score van de film geschreven zou worden door Bernard Herrmann, met wie hij eerder al werkte aan films als Vertigo, North By Northwest en The Trouble With Harry.[1] Herrmann vertikte het echter om voor een lager salaris dan normaal te gaan werken, waardoor de beperkte financiële middelen op een creatievere manier moesten worden ingezet.

Dat leidde ertoe dat er niet met een volledig symfonisch orkest werd gewerkt, zoals gebruikelijk was, maar dat Herrmann ervoor koos om een orkest van uitsluitend strijkers samen te stellen. Dat botste met Hitchcocks wens voor een muzikale omlijsting van jazz, maar volgens Herrmann zou die beperking van het geluid juist perfect aansluiten op het zwart-wit-aspect van de film.

Een angstaanjagende belofte

Hoewel de douche-scène en de bijbehorende violen en cello’s die als messteken op de kijker worden afgevuurd het bekendst zijn, is de ‘Prelude’ waarmee de film wordt geopend misschien wel het mooiste stukje muziek van de hele film. Al binnen enkele seconden weet je als kijker dat je een boel narigheid staat te wachten, een spanning die nog eens verder wordt opgevoerd doordat het tempo van de film het eerste kwartier erna juist heel kalm en ontspannen blijft. Wanneer het thema later weer terugkomt is ook direct de spanning er weer die je voelde tijdens het begin van de film. Een muzikale manipulatie die bijna net zo angstaanjagend is als de film zelf.

Hitchcock & Herrmann

Hitchcock & Herrmann

In de jaren sinds de film voor het eerst op het witte doek verscheen zijn er minstens zo veel analyses op de score als de film zelf losgelaten. Over hoe vogelachtige geluiden van de strijkers tijdens de douchescène zouden verwijzen naar Norman Bates’ liefde voor het opzetten van vogels, of hoe zijn verscheurde geest tot uiting komt in de muziek. Prachtig leesvoer om je verder in te verdiepen, maar hier volstaat het vandaag om je gewoon te laten betoveren door muziek die ondanks, of eigenlijk juist dankzij, de beperkende factoren de film tot ongekende hoogtes bracht.

Mocht je de film overigens weer eens in de bioscoop willen zien, in EYE Amsterdam wordt de regisseur deze zomer uitgebreid in de schijnwerpers gezet. Psycho is er uiteraard ook weer te zien.

  1. [1]Een score wordt speciaal voor een film gecomponeerd en opgenomen. Bij een soundtrack wordt daarentegen gebruik gemaakt van reeds bestaande muziek.

Tags: , , , ,

-->