nummer van 13/06/2014 door

‘Pleasant Valley Sunday’ van The Monkees

Eerlijk duurt het langst

The Monkees – "Pleasant Valley Sunday" – ORIGINAL VIDEO – HQ

In de laatste Psychologie Magazine stond een kort bericht over een onderzoek waar iedereen de uitkomst al van kon vermoeden. Zo bleken Engelse studenten de ‘Zonnebloemen’ van Van Gogh positiever te beoordelen als ze eerst het verhaal te horen kregen dat hij zijn oor had afgesneden. Het werk van een fictieve IJslandse kunstenaar werd beter gevonden wanneer ze hem eerst ongeschoren, met halflang haar hadden gezien, dan met een nette korte coupe.

Zo kun je wel even doorgaan. De Engelse studenten, met name het mannelijk deel, zullen in theorie positiever zijn over Miley Cyrus als ze haar eenmaal in uitlokkende pose op een sloopkogel aantreffen. Het oeuvre van de band Joy Division zal ineens veel gelaagder lijken als blijkt hoe tragisch zanger Ian Curtis aan zijn einde is gekomen. En dat Amadeo Modigliani nooit zo beroemd werd als generatiegenoot Picasso was vooral tragisch voor Modigliani zelf; wij moderne mensen omarmen de underdog, immers. Tien, twintig, honderd jaar later weliswaar, zoals blijkt uit een film uit 2004 over Modigliani’s leven, want op een bepaald punt zal iedereen een keer worden omarmd. En met iedereen bedoel ik de immer lijdende artiest die alleen kunst kan maken door iets op te offeren, zoals de mythe voorschrijft.

Het is moeilijk te achterhalen welke factor bepaalt hoe onze waardering voor een kunstenaar of artiest totstandkomt. Toch zijn er een paar dingen waar je niet omheen kunt. Dat rappers van straatschoffies in armzalige buitenwijken uitgroeien tot met goude kettingen behangen supersterren en dat die ontwikkeling bijdraagt aan hun populariteit, bijvoorbeeld. Dat je in eerste instantie geen mening over Placebo hebt maar de androgyne zanger, zoals we van een alternatieve rockband mogen verwachten, een beetje a-typisch vindt, en de band dus onbewust ‘goed’. Michael Jacksons verloren jeugd en de daaruit resulterende neus-perikelen. De drankproblemen van Amy Winehouse – zelfde verhaal. Dat Eminem, Ray Charles en Johnny Cash net als hen, ondanks of juist dankzij hun tekortkomingen, megalomanie en bedenkelijke omgang met verdovingsmiddelen – te bewonderen in de respectievelijke biopics 8 Mile, Ray en Walk The Line – mensen zijn gebleken waar we wel van moeten houden. Omdat ze, godzijdank, op mensen lijken zoals jij en ik.

Hoe langer of pijnlijker de weg naar het succes, hoe groter de gunfactor. Terwijl het omgekeerde duidelijk tot een mythe behoort: goede kunst vereist niet per se een lange lijdensweg. Als Bruce Springsteen zegt een van zijn hits binnen een half uur te hebben geschreven, schrijven we dat toe aan zijn talent voor songwriting, niet aan een of andere traumatische gebeurtenis uit zijn verleden. Toch geloven we het meteen als wordt beweerd dat Adele vooral goede liedjes schrijft als ze liefdesverdriet heeft. Wachten op onheil om je beroep uit te kunnen oefenen – artsen en politieagenten doen het, muzikanten net zo goed.

Als mensen echter vermoeden dat de excentriciteit van de artiest vooral een marketingstunt is, verdwijnt het effect. Aldus eerdergenoemd onderzoek, met de titel ‘From Gogh to Lady Gaga: artist eccentricity increases perceived artistic skill and art appreciation’.[1] Dat klinkt niet meer dan logisch. De excentrieke artiesten die we de hemel in willen prijzen, moeten boven alles authentiek zijn, gespeend van al dat naar fabricatie riekt. Want fabricatie is een doodzonde (zie Milli Vanilli). En toch. Toch kun je je prima vermaken met een liedje van een bij elkaar gezette groep als The Monkees. Zo’n duidelijke marketingtruc, compleet met eigen tv-serie, en toch in staat zijn om met het juiste liedje al je ideeën over authenticiteit in de war te schoppen. Helemaal wanneer dat liedje, ‘Pleasant Valley Sunday’, verhaalt over hoe mensen zich beter voordoen dan ze zijn. Een verwijt dat ook aan The Monkees zelf gericht is: het nummer werd geschreven door de immer authentieke Carole King en haar toenmalige echtgenoot Gerry Goffin. En zo schuilt er achter elke facade toch vaak weer een gerespecteerd songwriter. Essentiële info die je Engelse studenten natuurlijk niet mag onthouden.

  1. [1]Uit: European Journal of Social Psychology, maart 2014.

Tags: , , , , , ,

-->