nummer van 01/02/2014 door

‘Sunday Girl’ van Blondie (Franse versie)

Inwisselbaar of sexy?

Blondie, Sunday Girl, French Version

Je bent een populaire popmuzikant, verkoopt duizenden platen en het leven on the road  bevalt je. Je bezoekt landen waar je nooit eerder kwam, ook landen waar je de taal niet machtig bent, maar waar de fans net zo dierbaar voor je zijn als die uit het land waar je zelf opgroeide. Alles gaat goed, totdat die ene wijsneus van je platenmaatschappij, die schijnbaar veel waarde hecht aan het klant-is-koning-principe, eist dat je sommige van je hits ook in een andere taal opneemt. Odeon, de Duitse tak van EMI, waar The Beatles met hun platenlabel Parlophone waren ondergebracht, was er bijvoorbeeld van overtuigd dat de platen van de band in Duitsland niet zouden aanslaan tenzij ze in het Duits werden gezongen.

‘I Want To Hold Your Hand’ (1963) zou met ‘Komm, Gib Mir Deine Hand’ natuurlijk een compleet nieuwe afzetmarkt betekenen. Iedereen zou ervan kunnen profiteren. De Duitsers zouden The Beatles op handen gaan dragen, Odeon zou flink cashen. Maar John, Paul, George en Ringo verafschuwden het idee en weigerden naar de studio te komen. Producer George Martin had ondertussen een paar uur op de jongens gewacht en was buiten zinnen. Konden ze het niet gewoon even proberen? Binnen twee dagen stond het erop. Ook ‘She Loves You’ (1963) moest eraan geloven en werd tot ‘Sie Liebt Dich’ omgedoopt (oef, de uitspraak van “gesehen” op 0:18). Dat The Beatles de lol van anderstalige opnames inzagen, bleek al wel uit hun (belabberde) cover van ‘Besame Mucho’ (1962) en andere Europese talen  – al dan niet verzonnen – die ze in liedjes als ‘Michelle’ (1965) en ‘Sun King’ (1969) verwerkten. George Martin gaf later toe dat de Duitse versies van ‘I Want To Hold Your Hand’ en ‘She Loves You’ niet nodig waren geweest.[1] Nodig niet nee, in materieel opzicht, maar cultureel-evolutionair gezien betekende het misschien wel de geboorte van een band als The Kik. Sie liebt dich, yeah, yeah, yeah. 

The Beatles – Sie Liebt Dich

Wat blijft er over van een nummer wanneer die in een andere taal wordt gezongen? En wat bepaalt uiteindelijk waarom we een liedje in de ene taal mooier vinden dan in de andere? Hebben we een bijna vanzelfsprekende voorkeur voor het Angelsaksisch, de Engelse taal die de popmuziek domineert? Niet altijd. Ik heb ’99 Luftballons’ altijd spannender gevonden dan diens Engelstalige tegenhanger, ’99 Red Balloons’. De tekst is puntiger in het Duits en leest als een gedicht waar naar geluisterd móet worden. Het Engelstalige refrein wekt daarentegen haast irritatie op, zo rond en zoutloos als de zinnen worden uitgesproken. Of dat alleen aan de van oorsprong Duitse zangeres Nena ligt, betwijfel ik. ’99 Red Balloons’ is als de vertaalde roman die nooit helemaal de essentie van het origineel zal kunnen uitdragen. ‘Lili Marlene’, de Engelstalige variant op het Duitse ‘Lili Marleen’ (1944) van Marlene Dietrich heeft hetzelfde probleem. Leuk geprobeerd, maar ook hier wint het origineel. Zou het dan toch aan de uitspraak liggen van de Duitse Nena en Marlene, die in het Engels gewoon niet geloofwaardig overkomen? Wellicht; de Amerikaanse punkband Bad Religion boorde met de Duitse versie van ‘Punk Rock Song’ (1996) een hele nieuwe markt aan, maar erg goed was het niet, mede dankzij de onfraaie uitspraak van de zanger (weer dat verdomde “gesehen”! – 0:12).

Het origineel wint eigenlijk vaker wel dan niet. Of ze zijn inwisselbaar, zoals bij Jennifer Lopez, die in het Engels al vrij onbeduidend is, maar in het Spaans aan de Latijns-Amerikaanse muziekgeschiedenis nauwelijks iets toevoegt. ‘Try’  (2004) en diens Spaanstalige versie ‘Dar’ van Nelly Furtado zijn ook inwisselbaar, maar daarvoor is het liedje in de basis wél goed. Ik vermoed dat ik het nummer zelfs in het Koreaans een kans zou geven. Hetzelfde geldt voor Beyoncé’s Spaanse versie van ‘Irreplaceble’ (2006)  – ‘Ireemplazzable’ – dat zowaar klinkt als een original. Een goedgeschreven nummer laat zich niet makkelijk ontwrichten. Maar het werkt hoe dan ook vervreemdend, als je een bekend liedje in een andere taal hoort, waarin woorden vaak niet meer lijken te rijmen en waarmee je je inhoudelijk niet kunt identificeren, puur en alleen omdat je het Spaans, Frans of Duits onvoldoende beheerst. Daar staat tegenover dat zo’n beetje de rest van de wereldbevolking niet anders gewend is dan naar Spaanse popmuziek te luisteren, aangezien het Spaans na het Engels en Chinees de meest gesproken taal ter wereld is. Kun je het je voorstellen dat Spaanstalige tienermeisjes in de jaren 90 liever naar ‘Nunce Te Haré Llorar’ luisterden dan naar ‘I’ll Never Break Your Heart’ (1997)? Je wist het niet, maar er bestaat echt iets fouters dan The Backstreet Boys: The Backstreet Boys in het Spaans.

Backstreet Boys – Nunca Te Haré Llorar – Lyrics

Negeer dan ook vooral Michael Jackson die ‘I Just Can’t Stop Loving You’ (1987) zowel in het Spaans (‘Todo Mi Amor Eres Tú’) als in het Frans (‘Je Ne Veux Pas La Fin De Nous’) opnam. Wederom is het de slechte uitspraak die de twee niet-Engelstalige versies tenenkrommend maakt. Of ligt het aan het van zichzelf al iets sentimentelere Spaans en Frans dat net-niet zijige Engelstalige liedjes over de rand van melodramatiek duwt? Het genre speelt misschien ook wel een rol. De avantgarde sound van David Bowie wordt vaak beschouwd als Engelstalige Krautrock – experimentele Duitse rock uit de jaren 60 en 70 – wat het Europese karakter van zijn muziek versterkt en een Duitstalige versie van een nummer als ‘Heroes’ (Helden’) helemaal niet zo onlogisch maakt. Een Franse variant ligt minder voor de hand maar pakt met ‘Herós’ nagenoeg perfect uit.

David Bowie – Héros (French version of Heroes) – HD

Waar de tekst “We could be heroes” bij een oppervlakkige luisterbeurt louter klinkt als een motiverend liedje in de geest van The American Dream, is “on pourrait être herós” ronduit sexy, zoals Franse muziek hoort te zijn als je er niets van wil of hoeft te snappen. Blondie’s ‘Sunday Girl’ (1978) in het Frans is een bijzonder grensgeval en daarom het uitlichten waard: Deborah Harry’s uitspraak is bij vlagen niet om aan te horen, maar maakt het vrij brave Engelstalige origineel spannender dan ooit de bedoeling was. Het kan dus wel, je liedje in een andere taal opnemen, maar laat je wel inspireren door de meer geslaagde voorbeelden. Of leer gewoon hoe je “gesehen” goed uitspreekt.

  1. [1]Bron: Mark Lewisohn, The Complete Beatles Recording Sessions (1988).

Tags: , , , , , , , , , , , , , , ,

-->