nummer van 08/11/2013 door

‘Jerusalem’ van Matisyahu

Over rastafari’s en het jodendom

Matisyahu – Jerusalem (Out Of Darkness Comes Light)

MatisyahuEen orthodoxe jood die reggae maakt en over Jeruzalem zingt; het baarde nogal wat opzien toen Matthew Paul Miller onder zijn artiestennaam Matisyahu in 2006 wereldwijd hits scoorde met zijn album Youth. Toch, wanneer je naar veel reggaeliedjes luistert, blijken de meesten doorspekt met woorden die ook in Millers geloofsovertuiging regelmatig opduiken. Nu heeft rastafari zelf geen officiële doctrine en is het meer een levenswijze dan een geloof, maar bestaat deze levenswijze wat rituelen en overtuigingen betreft toch vaak uit een mix van het christendom en jodendom. Hierbij vallen de joodse invloeden in reggaeteksten het meest op. Echter hebben de typisch joodse begrippen, die we alsmaar terug horen komen, vaak weer nét een andere invulling dan de gemiddelde luisteraar met oppervlakkige kennis van het jodendom zou denken. Zion is zo’n typisch woord, dat oorspronkelijk refereert aan Jeruzalem, maar in het geval van de rastafari’s weer heel anders gebruikt wordt. Hoe zit dat nu precies?

De Ark van het Verbond wordt de tempel in gedragen

De Ark van het Verbond wordt de tempel in gedragen

De Ark van het Verbond

Het begint allemaal met de Ark van het Verbond, het centrale, allerheiligste voorwerp in het jodendom. Dit was een draagbare gouden kist, waarin twee stenen tafelen met daarop de Tien geboden bewaard werden. Vanaf het deksel van de Ark zou God met Mozes spreken over alles wat het volk moest worden medegedeeld en bovendien moest de Ark, als bewaarplaats van de Goddelijke Wet, gebruikt worden om tijdens het jaarlijkse zoenoffer symbolisch de zonden te bedekken van het hele volk Israël. Een hele mondvol, en een behoorlijk belangrijke kist dus. De Israëlische koning Salomo liet rond 950 v.Chr. een speciaal tempelgebouw bouwen om de Ark te beschermen, volgens de Bijbelse beschrijving een van de schitterendste gebouwen in het Midden-Oosten. Na zijn dood werd de tempel echter geplunderd door de Egyptenaren, die natuurlijk wel waarde zagen in zo’n gouden kist. Sindsdien heeft geen Jood meer iets van de Ark vernomen. De rastafari’s hebben echter zo hun eigen ideeën over waar de heilige Ark gebleven is …

Zion

Het verdwijnen van de Ark van het Verbond is precies het punt waar de geschiedenis van de Joden en rastafari’s zich opsplitst. Het verschil? De rastafari’s geloven in de liefde. De liefde tussen koning Salomo en de koningin van Sheba, een gebied dat in het huidige Ethiopië ligt. Zij reisde naar Jeruzalem en werd verliefd op Salomo, waarna zij een kind kregen, dat op latere leeftijd de Ark van het Verbond net op tijd uit de tempel zou hebben gered om het veilig onder te brengen in Ethiopië, een plek waar de Egyptenaren en andere belangstellenden het nooit zouden zoeken. Zo werd Ethiopië voor de aanhangers van deze versie van het verhaal het Beloofde Land, een alternatief Zion voor hen die het liever in Oost-Afrika zouden zien liggen dan in Israël. Bovendien wordt geloofd dat keizer Haile Selassie (1892-1975) een directe afstammeling is van de tortelduifjes Salomo/Sheba, en hij wordt daarmee gezien als niets minder dan de reïncarnatie van Jezus Christus. Selassie zelf bleef ondanks deze eer echter zijn hele leven Ethiopisch-orthodox.

Rituelen

Reggaezangers die smachten naar Zion hebben dus weinig trek in een terugkeer naar Jeruzalem, maar hunkeren des te meer naar Ethiopië, het land van Haile Selassie. Toch vinden we veel meer rituelen terug in de rastafari-levenswijze dan de hang naar Zion alleen:

  • volgens het Oude Testament mag haar niet geknipt worden, wat de enorme populariteit van dreadlocks onder rastafari’s verklaart. Daarnaast symboliseren dreads de Leeuw van Juda, een van de nationale symbolen van het Joodse volk;
  • de sabbat, waarop rastafari’s vaak discussiëren en mediteren, is een van oorsprong joodse rustdag;
  • het veelvuldig gebruik van cannabis is enigszins handig gebaseerd op een citaat uit het Oude Testament: “He causeth to grow grass for the cattle, and herb for the service of man, so that he can bring food out of the earth.” De plant zou ook uit de aarde gekomen zijn op het graf van koning Salomo;
  • de Nazireeërs, personen die zich speciaal aan God toewijden, mogen geen wijn drinken en niet in contact komen met de doden. Dit laatste verklaart waarom veel rastafari’s vegetariër zijn en niet naar begrafenissen gaan.

Joodse reggae

Matisyahu anno nu

Matisyahu anno nu

Als je ziet hoe de rastafari-levenswijze doordrenkt is van oude joodse gebruiken, is het interessant dat Matisyahu precies het tegenovergestelde doet: hij pakt datgene wat de rastafari’s nu écht van het jodendom onderscheidt, de reggaemuziek, en maakt er iets joods van. Een terugkaapactie, 3.000 jaar na koning Salomo, of toch gewoon de oprechte liefhebberij van een Amerikaanse jongen die opgroeide met Bob Marley? Matisyahu lijkt zelf voor dat laatste te gaan, aangezien hij inmiddels zijn orthodoxe baard heeft afgeschoren om meer om zijn muziek beoordeeld te worden dan zijn uiterlijk. Aan zijn rotsvaste geloof, inclusief het smachten naar zíjn Zion, is echter na al die tijd niets veranderd.

Jerusalem, if I forget you
fire not gonna come from me tongue
Jerusalem, if I forget you
let my right hand forget what it’s supposed to do

Tags: , , , , , , ,

-->