nummer van 05/09/2013 door

‘Psalmensymfonie’ van Stravinsky

Een roep om hulp

“Hoor mijn gebed, Heer, luister naar mijn hulpgeroep, wees niet doof voor mijn verdriet, want een vreemdeling ben ik, bij u te gast, zoals ook mijn voorouders waren”, zingt het koor in het eerste van de drie delen van de Psalmensymfonie. Deze symfonie is één van de mooiste stukken muziek die ooit gemaakt is. Het is een duizelingwekkend en beangstigend symfonie waarvan al haar vezels om hulp schreeuwen.

Het stuk is ontsproten aan een duistere diepte van de Russische componist Igor Stravinsky (1882-1971). Het is 1929, bijna twintig jaar nadat hij de wereld op zijn kop zette met Le Sacre Du Printemps, waarbij voor- en tegenstanders vechtend het Parijse Champs-Élysées-theater verlaten na het debuut van dit muziekstuk. De jonge garde vindt het prachtige muziek, het is spannend, de soundtrack van een nieuwe tijd. De oude garde walgt van deze moderne kakofonie, die de regels van klassieke muziek aan zijn laars lapt. Stravinsky vestigt er zijn naam mee als componist.

Maar in 1929 is Stravinsky een andere man. Enkele jaren daarvoor heeft hij een religieuze opleving. Het wordt zijn broodnodige fundament waarop hij kan terugvallen tijdens zijn losbandige leven. Dat doet hij dan ook als hij hoort dat zijn ontdekker, beschermer en tweede vader Diaghilev, plotseling overlijdt. Het was Diaghilev die Stravinsky en zijn Le Sacre… lanceerde. De componist wentelt zich in diepe rouw als hij hoort van het verlies van zijn mentor. Dat verdriet wordt nog eens versterkt, omdat de twee sinds kort ruzie hadden en Stravinsky nooit meer de kans krijgt  het goed te maken met de man aan wie hij zoveel te danken had. Daarnaast gaat het ook nog eens slecht met zijn vrouw. Ze is ziek en reikt naar haar geloof voor enig soelaas. Overal in het huishouden van Stravinsky branden kaarsen en hangen iconen.

Stravinsky

Het is deze gemoedstoestand en de letterlijk door geloof vormgegeven omgeving die Stravinsky inspireert om de Psalmensymfonie te schrijven. In 1930 gaat het stuk in première. De basis wordt gevormd door drie psalmen, 38, 39 en 150, verdeeld over de drie delen van de symfonie.

Het eerste deel, dat hierboven staat, is al een kunstwerk op zichzelf. Het duurt drie en een halve minuut, maar daarin dringen de piano’s, houtblazers en het koor al tal van duistere gemoedstoestanden aan de luisteraar op. Het blijft maar opbouwen, het vertwijfelde koor smeekt God om te luisteren naar het hulpgeroep. Op 1:38 lijkt het los te barsten, maar dan duurt het nog even. Als op 1:46 het koor weer aanzwelt en steeds weer harder gaat zingen, weet je dat er iets staat te gebeuren. Op 2:33 is het dan zo ver. Schitterend. En dat was alleen nog maar het eerste deel.

Tags: , ,

-->