nummer van 29/06/2013 door

‘Young woman’s blues’ van Bessie Smith

wars van sociale normen en waarden

Bessie Smith – Young Woman's Blues

“This is a song by the The Band. Not this band, but the other band, The Band.” Toen ik een concert van Norah Jones uit 2002 terugkeek, wier debuutalbum ik op dat moment grijsdraaide (Come away with me), wist ik vrijwel niets van The Band. De verspreking ging aldus langs me heen. Iets anders trok wel meteen mijn aandacht: de naam Bessie Smith, uit het gelijknamige nummer dat ze vervolgens inzette. Dat moest een bijzondere vrouw zijn, er was immers een liedje over haar geschreven, maar wie ze was? Geen idee. Norah Jones’ ‘Bessie Smith’ was in ieder geval een cover van de ‘Bessie Smith’ die The Band waarschijnlijk eind jaren 60 had opgenomen. Een prachtig nummer, geschreven door Robbie Robertson en Rick Danko, die het ook samen zongen.

Going down the road

Bessie SmithBessie Smith (1894-1937) was een Amerikaanse blueszangeres, zoniet de meest populaire uit de jaren 20 en 30 van de vorige eeuw. Ze werd geheel terecht ‘the Empress of the Blues’ genoemd en zou samen met generatiegenoot Louis Armstrong talloze blues- en jazzartiesten beïnvloeden, waaronder Billie Holiday en, veel later natuurlijk, Janis Joplin. Maar dus ook The Band, die geenszins haar stijl en geluid nabootsten, maar op een respectvolle manier wilden verwijzen naar een van de belangrijkste vrouwen uit de (Amerikaanse) muziekgeschiedenis.

Hun nummer ‘Bessie Smith’ handelt over een fictief personage, mogelijk een oude vlam, die onderweg is naar Bessie. Vervolgens openbaart zich een fraai dilemma aan de luisteraar: is de verteller verliefd op Bessie of op haar stem? En ondertussen vraag je jezelf af: speelt “going down the road to see Bessie” zich af in het verleden of is Bessie een ontmoeting met de dood? Als in, zinspeelt de schrijver of verteller van het liedje op een weerzien met Bessie Smith in het dodenrijk? (“Oooh, see her soon”, 0:52).

Toen producer John Simon ernaar werd gevraagd had hij geen idee. Hij antwoordde dat ‘Bessie Smith’ eigenlijk niet zo’n bijzondere opname was. Meer een soort test voor de studio en de apparatuur. Het was een makkelijk, simpel liedje.[1] Een eenvoudig en oprecht nummer is ‘Bessie Smith’ zeker, maar evengoed een uitstekend voorbeeld van Rick Danko’s talent voor aandoenlijke melodieën én een zeldzaam voorbeeld van Robbie als leadzanger bij de band. Het mag voor hen dan misschien wel onbelangrijk zijn geweest op dat moment; Jeff Tweedy en Norah Jones beschouwen het nummer als hun favoriet.

Young Woman’s Blues

Smith baseerde ‘Young Woman Blues’ op haar eigen persoonlijke ervaringen. Het nummer beschrijft de gedachten, ideeën en gevoelens over haar huwelijk met Jack Gee; in juni 1926 richtte ze haar geweer op hem omdat hij was vreemdgegaan. Het liedje begint dan ook met het ochtendgloren, het moment van de dag waarop de leegte zich voor het eerst aan iemand met liefdesverdriet opdringt:

Woke up this mornin’ when chickens was crowin’ for day 
Felt on the right side of my pilla’, my man had gone away 

Het is niet onwaarschijnlijk dat ze tegelijkertijd sprak voor andere vrouwen die waren verlaten door hun man, en zodoende tekende ze ook hún ervaringen op. ‘Young Woman Blues’ is uiteindelijk een anthem voor de vrouw, de zwarte vrouw, lang nog voordat ‘Young, Gifted and Black’ geschreven had kunnen worden; wanneer een (zwarte) vrouw besluit dat haar eigen geluk een voorrecht is, is zij in wezen bevrijd. Aangezien Bessie een zwarte vrouw was, die leefde en werkte in een door blanke mannen gedomineerde maatschappij, is een dergelijke minachting voor sociale normen opmerkelijk. Haar teksten zeggen genoeg: “I’m as good as any woman in your town” en “I ain’t no high yeller, I’m a deep killer of brown”. Een halve eeuw voordat Gloria Gaynor zich afvroeg of ze wel kon overleven zonder een man, wist Bessie al dat overleven als vrouw simpelweg afhing van de middelen die je zelf aangreep om dat doel te bereiken.[2]

Smith ondervond, net als Billie Holiday en later Nina Simone, veel racisme. De liedjes van deze vrouwen behelsen dan ook het Afro-Amerikaanse bewustzijn dat reageert op onderdrukking en segregatie. Maar ze eisen ook hun vrijheden op het gebied van seksuele keuzes (“I’m a young woman and ain’t done runnin’ ‘round” en “I ain’t gonna marry, ain’t gonna settle down”). ‘Young Woman Blues’ spreekt de zwarte vrouw specifiek aan en elke vrouw in het algemeen die ooit is belast met een man die met een ‘handig’ excuus zijn koffer heeft gepakt (in Smiths geval vanwege haar gewelddadige inborst).

A good woman

Haar stem is fantastisch; warm en diep, gevoelig en vol kracht. Maar dat dilemma waar The Band het over heeft – verliefd op Bessie zelf of op haar stem – ervaar ik niet zo. Hoe kan je niet verliefd zijn op deze vrouw? Bessie is een prachtmens. Een markante persoonlijkheid, een vrouw met een vooruitziende blik, een “good woman” die zich de rechten en vrijheden van (blanke) mannen uit haar tijd zonder schroom toeëigent. Go Bessie.

I’m gonna drink good moonshine and rub these browns down 
See that long lonesome road 
Lawd, you know it’s gotta and I’m a good woman and I can get plenty men

  1. [1]Bron.
  2. [2]Bron: L. Cole, Deep Soul Ballads (2010) 42.

Tags: , , , , , , ,

-->