nummer van 23/06/2013 door Bertus Bouwman

‘Chimes of Freedom’ van Bruce Springsteen

Bruce Springsteen rockte de Berlijnse Muur

Gastblogger Bertus Bouwman is freelance journalist in Berlijn. Hij is niet in het bijzonder fan van Bruce Springsteen, maar raakte onder de indruk van wat ‘The Boss’ teweeg bracht met zijn concert in Oost-Berlijn in 1988. Hij ging hierover in gesprek met journalist Erik Kirschbaum, die over het bijzondere concert het boek Rocking The Wall schreef.

Bruce Springsteen – Chimes of Freedom (East Berlin 1988, with speech)

Rockster Bruce Springsteen trad gisteren op in Nijmegen. Bijna 25 jaar eerder zette hij Oost-Berlijn op zijn kop. De Amerikaanse Berlijn-correspondent voor Reuters, Erik Kirschbaum, stelt in zijn afgelopen week verschenen boek Rocking The Wall dat Springsteens concert in 1988 zoveel losmaakte dat de Muur wel moest vallen. Met een vier uur durend concert in Berlijn bracht Springsteen de DDR het hoofd op hol. Op 19 juli 1988 liet hij 300.000 uitzinnige ‘Ossies’ even ruiken aan de Westerse geur van vrijheid. Kirschbaum sprak voor zijn boek met meer dan vijftig getuigen, tien historici en enkele experts. Zij onderschrijven zijn stelling dat het roemruchtige concert een belangrijke bijdrage leverde aan het neerhalen van de Muur.

Koest houden

“Het was absoluut onmogelijk dat een Westerse rockster zo’n groot concert mocht geven in het totalitair geregeerde Oost-Duitsland”, zegt Kirschbaum in de weelderige lobby van het Westin Grand Hotel in Berlijn. Het is hetzelfde hotel als waar ‘The Boss’ verbleef in 1988. Toch gebeurde het. De communistische jeugdbeweging FDJ kreeg toestemming om de Amerikaan naar Berlijn te halen. Daarmee kwam ook een lang gekoesterde wens van de rocker zelf in vervulling “Springsteen had al vaker opgetreden in West-Berlijn en was toen al een paar keer in Oost gaan kijken. Het fascineerde hem. Hij vroeg steeds aan zijn manager of hij daar een concert kon regelen. Maar de DDR-regering hield het tegen. Als Amerikaanse rockster was hij niet bepaald welkom in het communistische land.”

Springsteen BerlinVolgens Kirschbaum stond de regering in 1988 het concert ineens wel toe om de onrust in het land te bezweren. Die was ontstaan na de glasnost-politiek van Sovjetleider Gorbatsjov. “80 procent van de mensen luisterde naar Westerse rocksterren op binnengesmokkelde bandjes. Zeker de teksten van Springsteen over vrijheid waren ongekend populair in Oost-Duitsland. Veel meer dan in andere landen leefden de teksten echt voor de mensen. Ik heb veel getuigen geïnterviewd die nog steeds complete nummers kunnen citeren, met tranen in hun ogen.”

De DDR-regering had rockmuziek altijd tegengewerkt en dus luisterde de Oost-Duitse jeugd naar rock omdat ze juist snakten naar een meer open samenleving. “Bruce Springsteen moest er voor zorgen dat de jeugd zich weer even koest zou houden. Het tegenovergestelde gebeurde. De honger naar meer vrijheid zoals in het Westen werd enorm aangewakkerd.” Ruim 160.000 kaartjes waren verkocht, maar na een bestorming van een grote menigte gooide de FDJ de poorten open. Meer dan 300.000 mensen kwamen binnen. Miljoenen Oost-Duitsers zagen het live op televisie.

Wereld van verschil

Het concert zelf verschilde op het eerste gezicht niet veel van andere optredens van Bruce Springsteen tijdens zijn Tunnel of Love-tour door Europa. Meestal speelde hij vier uur lang voor een uitzinnig publiek zonder pauze. Maar in Oost-Berlijn betekende het voor veel mensen een wereld van verschil. Hij begon het concert met ‘Badlands‘. Geschreven over het ontvluchten van een saai dorp in New Jersey, kreeg de tekst in Oost-Berlijn een heel andere betekenis.

For the ones who had a notion,
A notion deep inside,
That it ain’t no sin to be glad you’re alive

I wanna find one face that ain’t looking through me
I wanna find one place,
I wanna spit in the face of these badlands

Of Bruce het zo bedoelde, maakte niet uit voor de Oost-Berlijners. Het voelde als een erkenning dat een Westerse rockster voor hen kwam spelen. Zijn teksten beschreven hun beknelde gevoel en honger naar vrijheid. Dat bracht hen even in een andere wereld. Kirschbaum: “Veel mensen die er bij waren, zien dit concert nog steeds als een breekpunt in hun leven. In 2012 speelde The Boss weer in Berlijn. Ik sprak daar met veel mensen die er in 1988 ook bij waren. Voor hen was het veel meer dan zomaar een optreden van een goede artiest. Het was een aanzet naar de val van de Muur. Dat wilden ze herdenken en herbeleven.”

Tijdens het concert las Springsteen in het Duits een tekst voor. Zijn taxichauffeur had het voor hem vertaald: “Ik ben hier om rock-‘n-roll te spelen in de hoop dat op een dag alle barrières omver zijn gehaald.” Heel belangrijk volgens Kirschbaum. “Politici durfden de Muur nauwelijks te noemen. Springsteen wel. De honderdduizenden ervoeren een paar uur vrijheid.” Vlak na zijn korte speech zet de rocker ‘Chimes of Freedom’ in.

And for each young heart for each channeled soul misplaced inside a jail
Yeah, we gazed upon the chimes of freedom flashin’

Bij elk concert trok The Boss wel een meisje op het podium om met hem te dansen tijdens het nummer ‘Dancing in the Dark’. Maar de dans in Oost-Berlijn werd werd voor velen een symbool van vrijheid. Bijna alle getuigen die Kirschbaum sprak noemden het als één van de hoogtepunten van het concert. Een zinnetje uit het nummer kreeg een symbolische waarde.

You can’t start a fire without a spark

Zo kan Kirschbaum tientallen anekdotes oplepelen die hij in zijn boek heeft beschreven. Hij sprak met de taxichauffeur die zijn korte speech over de Muur vertaalde. Met de hotelportier die nog steeds voor de deur van het Westin Grand Hotel staat, waar Bruce in 1988 verbleef. De organisator van het concert, de manager van Springsteen. Met bezoekers van het concert die nog uren op de straat bleven om het bijzondere gevoel vast te houden. Voor velen van hen was het een grote stap richting de val van de Muur. Iets wat niemand toen kon geloven.

Chimes_of_Freedom_(Bruce_Springsteen_album_-_cover_art)In een land waar een groepje van enkele mensen al verdacht was, voelde de massa de macht van het grote getal, vertelt Kirschbaum. “Ze brulden ‘Born in the USA’ mee, wat daarmee een geheel andere lading kreeg dan de oorspronkelijke bedoeling van het protestlied. Voor de Oost-Duitsers waren Amerikanen niet meer de vijand, maar de poort naar vrijheid. Vanaf dat moment wisten de mensen dat verandering mogelijk was.” Zestien maanden later viel de Muur.

Kirschbaum raakte meer en meer enthousiast over het verhaal. “Ik vind het mooi omdat het de kracht van muziek laat zien. Het wordt vaak onderschat, maar met muziek kan je echt iets bereiken.”


Dit vind je vast ook gaaf:

Tags: , ,

2 Responses to “‘Chimes of Freedom’ van Bruce Springsteen”

  1. Wim van Dijk zegt:

    Top!

  2. Molly Roe zegt:

    Hopefully this will finally shut up all the right-wing nuts who actually believe that Reagan brought down the Wall. Maureen, NYC-born, New Jersey-raised. BRUUUUUUUUUCE!

Leave a Reply

-->