nummer van 16/06/2013 door Leendert van der Valk

‘Houzou Houzou Wa’ van Le Tout Puissant Orchestre Poly-Rythmo de Cotonou

Benin, het meest funky land op aarde

Gastblogger Leendert van der Valk is journalist. Hij schrijft voor NRC Handelsblad over Afrikaanse en Caribische muziek, blues en roots. In 2011 kwam zijn boek Duivelsmuziek uit, waarin hij een muzikale fietstocht van Memphis naar New Orleans beschrijft. Hij schreef hier al eens over een nummer dat dat boek niet haalde. Momenteel bereidt hij een nieuw journalistiek reisproject voor: www.vodun.nl, een verdere zoektocht naar de klanken van vodun tussen New Orleans en Timboektoe, met een soundtrack van jazz, funk, kawina, woestijnblues en alles daar tussenin.

Orchestre Poly-Rythmo de Cotonou – Houzou Houzou Wa

De laatste maanden vinden er in mijn huiskamer voodoorituelen plaats. Niet dat er naalden in poppetjes worden gestoken, dat is zo Hollywood, nee, in mijn huiskamer alleen serieuze voodoo. Ik moet trouwens ‘vodun’ zeggen, want zo heet de West-Afrikaanse religie eigenlijk. Het is een geloof zonder boek, dat is op zichzelf al prettig, en het is een geloof van vele geesten in vele verschijningsvormen. Maar het is vooral een muzikaal geloof. Van alle religies heeft vodun veruit het meest funky godenrijk.

Elke vodungeest heeft zijn eigen ritme. Neem nou Legba, dat onvoorspelbare type met wie elk ritueel begint, die komt je te hulp op een heel andere beat dan bijvoorbeeld Eshu, die je nodig hebt als je een boodschap naar de geesten wilt sturen. Natuurlijk zijn de geesten behoeftig, zoals elke feestganger hebben ze honger en dorst, dus moet er af en toe een kip geslacht worden en veel rum gedronken worden. Maar belangrijker is het dat de geest via de drums tijdelijk bezit neemt van een gelovige, die in trance zal raken en in tongen zal spreken. Zo gaat dat al eeuwen.

Omdat die geesten zo van feesten houden, verhuisden ze vanaf de zestiende eeuw met de West-Afrikanen mee naar de Nieuwe Wereld. In de slipstream van de slaven vestigde vodun zich op de Cariben en in Amerika. Op Haïti ging het vodou heten en is het nog altijd een belangrijk onderdeel van het dagelijks leven, veel Surinamers erkennen fodoe als deel van het winti-geloof en in Louisiana noemt men het voodoo of hoodoo. Op al die plekken sijpelden de ritmes van de geesten door in de populaire muziek.

Voor veel zwarte Amerikanen was het eeuwenlang normaal om er naast het christendom enkele voodoogebruiken op na te houden. Louis Armstrong groeide op met voodoo dankzij zijn oma, Jelly Roll Morton was ervan overtuigd dat hij een voodookind was en op dit weblog is al eerder beschreven hoe de witte Dr. John zich gewillig in die New Orleans-traditie schaarde.

Maar de bakermat van vodun, en ook van de vodunfunk, ligt in Afrika; in het kleine Benin. Van die kust vertrokken slavenschepen met aan boord de vodungelovigen. Tegenwoordig is Benin het enige land dat vodun als officiële religie erkent; ongeveer een kwart van de bevolking noemt zich vodunist. Daarmee is Benin hoogstwaarschijnlijk het meest funky land op aarde.

De muzikale behoeften van Legba, Eshu en de talloze andere geesten hebben een plek gekregen in de rijke Beninse popmuziek. Toen eind jaren 60 het funkvirus van James Brown via een culturele boomerang uit Amerika kwam overgewaaid, kreeg diens sound een stevige vodunfundatie door de legendarische band Le Tout Puissant Orchestre Poly-Rythmo de Cotonou. Zeg maar Poly-Rythmo.

De band zette honderden nummers op plaat. Toen de Duitse platenverzamelaar Samy Ben Redjeb in 2005 naar Benin kwam met een lijst van de nummers die hij had kunnen achterhalen, konden de bandleden zich van een aantal niet meer herinneren dat ze die hadden opgenomen. Redjeb begon op zijn onvolprezen label Analog Africa met de rehabilitatie van Poly-Rythmo, de uitvinders van de vodunfunk.

Poly-Rythmo heet niet voor niets Poly-Rythmo. Ze gooien zoveel ritmes door elkaar dat het bijna onmogelijk is om uit de maat te dansen. Onlangs kwam het derde deel van de serie uit, met de ondertitel ‘The skeletal essence of voodoo funk’. Daarbij verscheen onder meer een heerlijk clipje van ‘Houzou Houzou Wa’ op YouTube. Dat ritme is nog te doen. Gevorderden kunnen door naar ‘Se Ba’ Ho en daarna vrolijk verder verdwalen in het funky godenrijk van vodun.

Tags: , , , , , , , , , , ,

-->