nummer van 12/01/2013 door

‘La mamma morta’ van Maria Callas

Callas in Philadelphia

Maria Callas – La mamma morta

“Pourtant, j’avais quelque chose là!”

Terwijl hij dit zei, wees de Franse dichter André Chénier naar zijn hoofd. Het waren zijn laatste woorden, vlak voordat het gewicht van een guillotine zijn nek brak en het vlijmscherpe mes de rest deed. Zijn executie vond op 25 juli 1794 plaats, kort voor het einde van de Franse Revolutie.

Op 28 maart 1896 werd de opera Andrea Chénier van Umberto Giordanno voor het eerst in Milaan gespeeld, in het Teatro alla Scala. Het werk, losjes gebaseerd op Chénier, vertelt het liefdesverhaal van Chénier en Maddalena di Coigny, de dochter van een gravin. Chénier en Maddalenna ontmoeten elkaar tijdens een bal dat georganiseerd wordt voor (en door) de Franse noblesse. Chénier is knap charmant, maar hij laat geen gelegenheid voorbij gaan zonder zijn mening over de penibele situatie in Frankrijk kenbaar te maken, ongeacht zijn publiek. Wanneer hij gevraagd wordt een gedicht te improviseren, schokkeert hij de aanwezigen met zijn klaagzang over het leed van de armen tijdens de Franse Revolutie. Iedereen is verontwaardigd. Behalve Maddalenna.

De tijd vliegt voorbij, acte 1 maakt plaats voor acte 2, en Chéniers kritische opinies brengen hem steeds verder in gevaar. Zijn broer regelt een vals paspoort voor hem waarmee hij het land uit zou kunnen vluchten, maar iets houdt Chénier tegen: hij ontvangt al jaren brieven van een anonieme zender (een vrouw) en nu zij eindelijk geaccepteerd heeft hem te ontmoeten, kan Chénier de drang niet weerstaan nog een paar dagen in Parijs te blijven. Met gevaar voor eigen leven volgt Chénier de instructie op die hem gegeven is: hij moet wachten op ene Speranza. Zijn geduld wordt beloond: Speranza maakt haar intrede. En als ze haar hoofddoek af doet, herkent hij haar meteen. Het is Maddalena.

Chénier en Maddalena erkennen onmiddellijk hun liefde voor elkaar, tot grote woede van ene Gérard, die Maddalena zelf wil bezitten. Maar Gérard heeft een eerlijk hart; de haat voor zijn concurrent verdwijnt wanneer Chénier gevangen wordt genomen en Maddalena, in de naam van de liefde, haar lichaam aan Gérard aanbiedt om het leven van haar Chénier te redden. Gérard, geraakt door deze daad van liefde, weigert niet alleen Maddalenas aanbod, maar probeert ook Chénier uit zijn gevangenis te verlossen, zonder succes. Het is het einde voor Maddalena. Ze heeft nu alles verloren: haar moeder, haar huis, haar hart. Het enige wat haar kan troosten is de dood, samen met de executie die voor Chénier gepland staat. Ze ruilt haar vrijheid in voor een gevangeniscel en op de dag des oordeels lopen Maddalena en Chénier hand en hand richting hun trieste lot. Einde acte 4.

Hoewel Giordanno’s opera erom bekend stond vooral een goed podium te zijn voor de mannelijke rollen (waarin ze hun vocale kwaliteiten konden laten zien), is Maddalena’s aria, gezongen tijdens haar diepste dieptepunt, een kunstwerk op zich. Maddalena, die in zichzelf de schuld zoekt van alle ellende om haar heen, zinkt dieper en dieper in een zwarte wereld, totdat de Liefde – hààr eigen liefde voor Chénier – tot haar komt en haar hoopvolle woorden toespreekt.

Het is Maria Callas die haar toespreekt. Je moet leven! Je bent het leven zelf! De hemel weerspiegelt in je eigen ogen! De kracht die Madalenna nodig heeft om na alle tegenslagen door te zetten, zit in iedere vibrato, iedere uithaal en iedere snik van Callas’ magistrale sopranostem. Zij is het die Madalenna dwingt in een nieuw begin te geloven. En zij krijgt het voor elkaar. Ik ben goddelijk, ik kan je alles laten vergeten, ik ben liefde! Callas – Madalenna – is de liefde.

Niemand kan Callas’ kracht beter uitleggen dan Tom Hanks in onderstaande scène van de film Philadelphia (1993). Hanks speelt in de film de topadvocaat Andrew Beckett, die door de partners van zijn advocatenkantoor op straat wordt gezet wanneer zij erachter komen dat hij, hun oogappeltje, AIDS heeft én homoseksueel is. He sues them. Hij gaat, samen met zijn advocaat Joe Miller (gespeeld door Denzel Washington), het gevecht aan tegen zijn oude bazen, tijdens eindeloze zittingen in de rechtzaal. Andrew en Joe vormen een gouden duo, maar het duurt even voordat Joe echt begrijpt waar Andrew vandaan komt en waar hij zijn wil te overleven vandaan haalt. Of, vooral, van wie hij het krijgt. Hij krijgt het van Maddalena. Maria Callas.

La Mamma Morta – from Philadelphia

Tags: , , , , ,

-->