nummer van 23/12/2012 door Ike Breed

‘Sonho Meu’ van Maria Bethânia & Gal Costa

Een soundtrack voor mijmeringen, weemoed, saudades

Onze gastblogger van vandaag is een muziekliefhebster pur sang. Naast het bezoeken van (veel) festivals en concerten vindt ze het leuk om zelf ook feestjes te organiseren, waarbij muziek een grote rol speelt. In haar studententijd in Utrecht waren dat benefietfeestjes met live muziek, nu organiseert ze zogenaamde Maison d’être-feestjes in Rotterdam, waarbij de nadruk ligt op elektronische muziek – liefst met een experimenteel randje. Vandaag echter iets totaal anders, iets dat hoort bij de bezinning aan het einde van het jaar. Aan het woord: Ike Breed.

https://youtube.com/devicesupport

Mijn droom, mijn droom
Haal degene die ver weg woont
Mijn droom

Laat deze weemoed zien, mijn droom
Met zijn vrijheid, mijn droom
Aan mijn hemel leidt een ster hen die verdwaald zijn
Het koude ochtendgloren brengt me slechts melancholie
Mijn droom

Twee vrouwenstemmen dansen een trage samba. Een samba van weemoed, een samba van nostalgie, van gemis. De ene stem is zwaarder, het zijn voeten die langzaam van de grond komen, terwijl de andere stem er lichtvoetig omheen dartelt, een tegenwicht vormt, haar aanvult.

De stemmen zijn van Maria Bethânia en Gal Costa. Ze zingen samen een lied over dromen van vervlogen tijden, over het gemis van geliefden die we uit het oog verloren zijn, maar die we in gedachten naar ons terug kunnen halen.

De twee vrouwen zijn vriendinnen. Ze kennen elkaar uit Salvador, de koloniale hoofdstad van de staat Bahia, in het noordoosten van Brazillië, waar de muzikale carrière van beide vrouwen een oorsprong vindt in de jaren 60. Dankzij een geschiedenis van slavenhandel is er in het noordoosten, of ‘Nordeste’, van Brazilië een sterke Afro-Brazilliaanse cultuur. In dit nummer laat deze cultuur zich onder andere gelden door de cuíca.

De cuíca is een instrument, dat samen met de Afrikaanse slaven in Brazilië belandde en daar een weg vond in de samba. Het instrument ziet er uit als een trommel, een stalen bus waarover een vel is gespannen. Door wrijving van een doek langs een aan het vel bevestigd bamboestokje ontstaat trilling, die zorgt voor de kenmerkende hoge toon van het instrument. (Zie bijvoorbeeld dit filmpje voor een indruk van het hoge, soms dierlijk klinkende geluid dat het instrument kan produceren).

Ik voel het lied van de nacht
In de mond van de wind
De dans van de bloemen maken
In mijn gedachten

Breng de puurheid van een samba
Gevoel, markering van verdriet van de liefde
Een samba die het lichaam van de mensen beweegt
En de wind die traag de bloem wiegt

‘Sonho Meu’ kent verschillende uitvoeringen, waarvan die van Maria Bethânia en Gal Costa de grootste populariteit heeft gekregen. Duiken we iets verder de archieven in, dan komen we terecht bij Dona Ivone Lara, die het nummer schreef. Ook haar horen we zingen met een andere zangeres, Clementina de Jesus. Hun versie van het nummer heeft iets meer body, maar roept hetzelfde gevoel van melancholie op:

Clementina de Jesus e Dona Ivone Lara Sonho Meu

Het Portugese woord saudades laat zich vertalen als heimwee, verlangen, nostalgie. Het is een verlangen naar een andere plaats, naar andere tijden. Een gevoel dat verweven is met de Brazilliaanse cultuur, die een versmelting is van wat er van verschillende plaatsen ter wereld naartoe werd gebracht.

Het is het einde van het jaar, de kortste dag hebben we achter de rug. Het is de periode waarin we geborgenheid zoeken bij elkaar, maar ook terugkijken naar wat is geweest, in het afgelopen jaar en langer geleden. Ik heb mijn soundtrack gevonden voor deze mijmeringen. Op de klanken van ‘Sonho Meu’ droom ik weg en denk ik aan wat is geweest.

Tags: , , , , , , , , , ,

-->