nummer van 28/11/2012 door

‘Either way I lose’ van Nina Simone

Zo moeder, zo dochter

Nina Simone – ''Either Way I Lose''

Het kan zijn dat de naam Sandra St. Victor je weinig zegt. Of dat je geen idee hebt wie Deniece Williams, Caron Wheeler, Nona Hendryx en Joyce Kennedy zijn. Misschien dat Syleena Johnson, Leah McCrae en (Lisa) Simone (Kelly) wél enkele associaties oproepen – Indira Kahn en Lalah Hathaway dan toch op zijn minst? Samen vormt het gemêleerde gezelschap Daughters Of Soul, een groep die de muziek van hun ouders eert – de ouders van de laatste vijf in bovenstaand rijtje welteverstaan; souliconen Syl Johnson, George en Gwen McCrae, Nina Simone, Chaka Kahn en Donny Hathaway.

Toen Daughters Of Soul in 2004 door Europa tourde werden de vrouwen door de camera’s van de NPS gevolgd. In de reportage die daarna werd uitgezonden zien we beelden van repetities in West End Studio’s in Amsterdam en proeven we de sfeer van hun concerten op jazzfestivals in Finland en San Sebastián, Spanje. Interviews over de mix van hedendaagse soul met funk, blues, jazz, rock en r&b en de invloed van hun voorgangers worden afgewisseld met oude archiefbeelden van Donny Hathaway, Nina Simone en Chaka Kahn. Een prachtig document, waaraan ik destijds veel kijkplezier heb beleefd. Maar hoewel elke zangeres afzonderlijk een interessante rol inneemt in het gezelschap, zat ik vooral op de dochter van mijn favoriete artieste te letten; Simone. Haar moeder was nog geen jaar voor de tour overleden en op de een of andere manier schepte ik genoegen in het nauwgezet bestuderen van haar nakomeling, als ware zij het laatste stukje Nina Simone dat ik ooit nog te zien zou krijgen. Zo voelde het ook wel een beetje; dochterlief is weliswaar een unieke persoonlijkheid met een eigen geluid, ze heeft evengoed de kracht en stelligheid van haar beroemde moeder geërfd.

Van dat laatste karaktertrekje hebben we pas geleden nog kunnen genieten. Simone sprak zich uit over Nina, de biopic die wordt gemaakt over het begin van haar moeders carrière. De film zelf is niet zozeer het probleem. De actrice die de rol van Nina zal vertolken, Hollywood starlet Zoe Saldana, wel. Saldana zou een te lichte huid hebben, te weinig fysieke overeenkomsten vertonen met de vrouw die het óndanks haar voorkomen zo ver heeft geschopt. Zo verklaarde Simone afgelopen september in The New York Times: “My mother was raised at a time when she was told her nose was too wide, her skin was too dark.” Heel blij is ze dan ook niet met de casting: “appearance-wise this is not the best choice”. In hetzelfde artikel komt ook Afrika-deskundige Yaba Blay aan het woord, die Simone’s kritiek ondersteund: “The power of her aesthetics was part of her power. This was a woman who prevailed and triumphed despite her aesthetic.” Dat Nina Simone opgroeide in een tijd waarin haar werd verteld dat haar neus te wijd en haar huidskleur te donker was, gaat verder dan uiterlijke kritiek; Nina vocht met hart en ziel tegen racisme van dergelijke aard (en erger), en speelde bovendien een belangrijke rol in de burgerrechtenbeweging in de jaren 60. Het feit dat Saldana’s huid donkerder en neus breder worden gemaakt ondermijnt de zware weg die Nina Simone niet alleen voor zichzelf maar ook voor andere Afro-Amerikaanse vrouwen heeft moeten afleggen, aldus enkele critici. De meningsverschillen omtrent haar uiterlijk in de biopic zijn dan ook niet van esthetische aard; Nina’s strijd om als Afro-Amerikaanse artieste te worden geaccepteerd is inherent verbonden aan de muzikale en sociale geschiedenis van Amerika. Nina is een historisch figuur. Of zoals de altijd bevlogen Indie.Arie het formuleert:

YES they should have chosen someone who LOOKS like Nina Simone, ESPECIALLY since her RACE played such a PIVOTAL role in WHO, WHAT and WHY, she was. THAT ASIDE for a second, this just looks WEIRD, it looks like a person in Black(er) face with a fake nose … REALLY?!!!!

Dank je wel, Indie.Arie. Het is natuurlijk ook het bekende verhaal: castings in Hollywood draaien bij dit soort biopics om wie op dit moment hot is, om zekerheid bij financiering, om een sappig verhaal dat een buzz creëert. Zoe Saldana is geen slechte actrice, iets dat ook Simone beaamt in een interessant interview met Ebony, maar dat is het probleem allerminst. Het romantische deel van de film, waarin de liefde tussen Nina en haar manager Clifton Henderson wordt uitgelicht, is evengoed geen groot struikelblok, al heeft Simone ook daarover het een en ander te zeggen:

Clifton Henderson was gay. He was not attracted to women. So, the truth is… Nina Simone and Clifton Henderson NEVER had a relationship other than a business one. 

De reactie van Cynthia Mort, scriptschrijfster en regisseur van de film, hierop? Meneer Henderson is “a composite of many different loves and aspects of love in Nina’s life.” Juist.

Ondanks de 9000 handtekeningen die middels een petitie bij elkaar zijn gesprokkeld om Zoe Saldana te vervangen voor een actrice met een donkerder huidskleur, zit er voor dochter Simone waarschijnlijk niks anders op dan afwachten en hopen op het beste. Zelf had ze graag gezien dat Viola Davis of Kimberly Elise de rol hadden gekregen. Zelfs Mary J. Blige, die een aantal jaar geleden voorzichtig werd genoemd, leek zo’n slechte keuze niet. Nina Simone zelf had Whoopi Goldberg wel naar voren willen schuiven. (Geen commentaar).

Het nummer van de dag is geen protestlied. Het is niet het soort lied dat bewijst waarom Nina Simone moet worden gespeeld door een donkere Afro-Amerikaanse met een wijde neus of waarin heel expliciet de strijd tegen racisme naar voren komt. Wat het wel is: een van de meeste intense en hartverscheurende liefdesliedjes ooit geschreven waarin, hoe moeilijk ook, zelfreflectie en acceptatie de boventoon voeren. We horen ze in de blazers die de omslag in het nummer afdwingen. Bij hem blijven is pijnlijk, omdat er anderen in het spel zijn, bij hem weggaan staat garant voor liefdesverdriet; “What difference does it make, which one I choose? Either way I lose.” Nina’s wijze raad ten spijt; dochter Simone zal de in haar ogen controversiële film maar moeilijk naast zich neer kunnen leggen. “I am my mother’s daughter.”

Tags: , , , , , , , , , , , , , , ,

-->