nummer van 05/08/2012 door Franka Hummels

‘Ne byts’ skotam’ van Lyapis Trubetskoy

Wit-Russische supersterren willen geen klapvee zijn

Franka Hummels, onze gastblogger van vandaag, is freelance journalist. Ze reist de halve wereld rond, maar haar hart ligt in Oost-Europa. Vandaar dat ze met Nummer van de Dags Arja het Oost-Europees Overlastfeest organiseerde. De Volkskrant noemde haar toen Wit-Ruslanddeskundige, en dat was geen leugen, want Franka woonde er en schreef er een boek over (De Generatorgeneratie, leven na Tsjernobyl). Nu wil ze haar niche-nerdschap voor één keer botvieren op Nummer van de Dag.

Ляпис Трубецкой – Не быць скотам / Lyapis Trubetskoy – Ne Byts Skotam

De gemiddelde lezer van Nummer van de Dag zal weinig benul hebben van de huidige stand van de Wit-Russischtalige popmuziek. Dat heeft hij gemeen met de gemiddelde Wit-Rus. Die moet voor de belangijkste festivals met muziek in eigen taal uitwijken naar Polen en Litouwen. Muzikanten die het regime onwelgevallig zijn, verdwijnen namelijk zonder pardon op een zwarte lijst. Ze mogen niet optreden en hun muziek mag niet op radio en tv worden uitgezonden.

Dat klinkt bruut en dat is het ook. Maar in onze Europese buurdictatuur is het een gewone gang van zaken. De KGB heet er nog gezellig KGB en elk tegengeluid wordt ouderwets met een enkeltje gevangenis beloond. Als de regering af wil van het Wit-Russisch, dan luister je niet naar Wit-Russischtalige muziek. Behalve als je zo’n oppositionele oproerkraaier bent of een fanatieke Nederlandse journalist.

Toch staat er één band op de zwarte lijst die de gemiddelde Wit-Rus wél kent- en de gemiddelde NVDD-lezer straks ook. Dat is Lyapis Trubetskoy, een zevenkoppige punkrockgroep uit Minsk en absoluut één van mijn Wit-Russische favorieten.

Met hun aanstekelijke, licht provocerende deuntjes namen ze de bestaande muzikale elite op de hak. Zo wisten ze in de jaren negentig een miljoenenpubliek te bereiken in de hele voormalige Sovjet-Unie. Dat leidde tot sex, drugs, groupies en alles waar een rockster van kon dromen. Maar uiteindelijk werd ook juist deze band gepariodieerd en gekopieeerd. Genant, vonden de bandleden. De roem bevredigde niet langer. Ze gingen terug naar hun wortels, hun Wit-Russische wortels.

Hun muziek werd Wit-Russischtalig en dissident. ‘Belarus Freedom’, zingen ze. En in hun clips worden beelden gebruikt van verboden demonstraties. Ze zijn zo de helden van de oppositie geworden. Dat is het regime ook opgevallen en Lyapis Trubetskoy kwam vorig jaar op de zwarte lijst: geen optredens en airplay meer. Omdat de band ook in Rusland grote populariteit geniet, pikten de persbureaus dit nieuwtje op. Dat gaf de zanger een podium om openlijk aan de presidentiële verstandelijke vermogens te twijfelen. Want hun muziek wérd toch al nooit op de radio gespeeld?

Meestal hebben hun teksten weinig om het lijf. Vrede, vrijheid en solidariteit worden bezongen, maar dat gebeurt niet op een bijzondere, taalcreatieve manier. Maar de heren van Lyapis namen in 2011 ook een gedicht uit 1908 van de dichter en taalvernieuwer Janka Kupala onder handen.

Janka Kupala is een grote naam in Wit-Rusland. Het naar hem vernoemde park in Minsk ligt pál naast het Gorkipark, want zijn revolutionaire poëzie werd door de communisten hogelijk gewaardeerd. Maar hij was een Wit-Russische nationalist, in de tijd dat dat zich nog tegen de Tsaar richtte en niet tegen de Sovjet-Unie. De Wit-Russische oppositie noemt zich ook nationalistisch. Die wil de eigenheid van het land benadrukken en de verschillen met Rusland. Die wil laten zien dat het land een geschiedenis heeft die verder teruggaat dan de Sovjettijd. Kupala’s nationalisme is op een rare manier dus weer heel actueel.

Kupala verzette zich tegen de rijkdom van de adel en schreef over de romantiek van het landleven. Hij wilde dat arme boeren zelfstandig nadachten en hun eigen keuzes konden maken –wat niet erg past in de huidige propagandadictatuur.

Ook in Lyapis’ bewerking van ‘Ne byts Skotam’ (‘Geen vee zijn’) is de simpele sfeer van de plattelandsidylle en de geheven vuisten duidelijk te proeven. Kijk hier bijvoorbeeld naar het refrein en de aanloop daar naartoe:

Wat wil je?
Een deel van het beste
Welk deel?
Brood en zout
Wat nog meer?
Land, vrijheid

Brood, zout!
Land, vrijheid!
Brood, zout!
Land, vrijheid!

(…)

Hoe ben je gezegend?
Bloed, zweet!
Wat wil je zijn?
Geen vee zijn!

Bloed, zweet!
Geen vee zijn!
Bloed, zweet!
Geen vee zijn!

Wie iets weet van revolutionaire beeldtaal, kan trouwens ook bingo spelen met de clip. Maar daarbij scoort de gemiddelde Wit-Rus waarschijnlijk toch beter dan de gemiddelde Nummer Van de Dag-lezer.

Tags: , , , , , , ,

2 Responses to “‘Ne byts’ skotam’ van Lyapis Trubetskoy”

  1. Geweldig! Nu moet je eigenlijk ook een bingokaart maken, dan doe ik mee.

  2. Franka Hummels zegt:

    Ja, of we kijken gewoon wie de langste lijst heeft, zoals topografische namen met een W ofzo.

    En ik heb nog wat clipjes voor jullie, van nummers die ik overwogen heb te kiezen. De eerste is een nummer van N.R.M, een andere Wit-Russische band. Minsk is de Russische naam van de stad, Mensk (zeg dan wel Mjensk) de Wit-Russische. Want wat is die stad nu eigenlijk, Minsk of Mensk? En wat zou ie moeten zijn? http://www.youtube.com/watch?v=xKxIHqaS-3Q
    Ljavon Volkski, de zanger van N.R.M., is echt fantastisch. Dit nummer is mijn lievelings, maar er zijn alleen maar rottige youtubefilmpjes van. http://www.youtube.com/watch?v=LbQV3rC6o0Y Het komt van het album Narodny Albom, waar heel veel (oppositionele) muzikanten samen naar de geschiedenis van de Wit-Russische muziek hebben gezocht. Simpele woorden…
    Eén van de grote namen die meewerkte was Todar Wajchushkewich. Hij was dit jaar even in Nederland, In allerijl hebben we toen nog een concert in Amsterdam voor hem geregeld. Zijn bekendste liedje is dit: http://www.youtube.com/watch?v=ECD1eTJiknQ&feature=related Ik ben hier geboren. En hij bezingt vervolgens alle gebreken van zijn land, maar het is wel zíjn land, ondanks alles. Voor mij heeft dit liedje nog meer betekenis, omdat het riedeltje ook zit in de film die ik begin deze eeuw met een paar vrienden over Wit-Rusland maakte. (Niet dat ik gekozen heb welke muziek we onder welke beelden zetten, daar waren G en T veel meer op toegerust… maar het past voor mij zó goed bij de plattelandsbeelden…)

Leave a Reply

-->