nummer van 02/03/2012 door Arja van den Bergh

‘Bei mir bist du schön’ (Bei mir bistu shein) van The Andrew Sisters

Koortjes: deel 1

Andrews Sisters

Ik moet tien zijn geweest toen ik samen met klasgenootjes de liedjes van The Andrew Sisters tijdens een schoolvoorstelling playbackte. Achteraf blijkt dat we de Nederlandse groep The Star Sisters nadeden, die van een aantal Andrew Sisters-liedjes een nogal kitscherige medley had gemaakt – maar dat terzijde. Achteraf blijkt ook dat Patricia Paay en haar zus Yvonne in The Star Sisters zaten en dat het maar goed is dat ik dat toen niet wist – maar ook dat terzijde. Samen met een vriendinnetje en vriendje uit mijn klas (bijna altijd hilarisch, een jongetje verkleed als vrouw) playbackten en dansten we de sterren van de hemel. We hadden weken geoefend. Althans, zo herinner ik me dat, want er kwam een ingewikkelde choreografie bij kijken. Het is een van mijn leukste herinneringen aan de basisschool. Toch heb ik The Andrew Sisters zelf compleet uit mijn geheugen gewist. Tot vandaag, de dag dat ik achter het verhaal van een van hun eerste hits kwam.[1]

Bei mir bistu shein

The Andrew Sisters bestond uit LaVerne Sophia Andrews (1911-1967), Maxene Angelyn Andrews (1916-1995) en Patricia Marie “Patty” Andrews (1918-). De zingende zusjes uit de Amerikaanse staat Minnesota begonnen als imitators van de briljante (bekijk dit filmpje!) Boswell Sisters, wiens herkenbare zangstijl onder andere jazzlegende Ella Fitzgerald heeft weten te beïnvloeden. Na een tijd rondgetourd en gezongen te hebben met verschillende bands genoot het tro in 1937 dan eindelijk nationale bekendheid met mijn nummer van vandaag, dat afkomstig was uit het theater en oorspronkelijk ‘Bei mir bistu shein’ (Voor mij ben je prachtig) heette. Het was aanvankelijk geschreven voor een in 1932 opgevoerde Jiddische musical – door Jacob Jacobs (Yakov Yakubovitsh) en Sholom Secunda (Shloyme Sekunda), die de rechten van het liedje vier jaar later voor een schijntje (lees: 30 dollar) verkochten.  Twee maanden na deze achteraf jammerlijke deal maakte Broadway-schrijver Sammy Cahn een Engelstalige bewerking van het nummer en liet hij de toen nog onbekende zusjes het wijsje tot in de puntjes harmoniseren. Een schot in de roos; het swingende liedje met de inmiddels gegermaniseerde titel ‘Bei mir bist du schön’ werd een regelrechte hit en leverde The Andrew Sisters een gouden plaat op – als eerste vrouwelijke zanggroep ooit.

Alles voor de soldaten

De ironie wil dat ‘Bei mir bist du schön’ uiterst enthousiast werd ontvangen in Hitlers Duitsland – we praten 1938, een tijd waarin muziek van Joodse componisten onder geen beding mocht worden gedraaid. Maar dat het nummer door twee Joden was geschreven wisten de Duitse mannetjes van de radio niet; zij hoorden immers een geinig Zuid-Duits dialect waar toevallig een Engelstalig popliedje omheen was verzonnen. Drie bevallige Amerikaanse dames wekten al helemaal geen argwaan. Woedend natuurlijk, die nazi’s, toen de oorspronkelijke titel eenmaal aan het licht kwam. Dat weerhield de Joden in concentratiekampen er later overigens niet van het liedje, dat ze in de Jiddische uitvoering allang kenden, zachtjes door te blijven zingen. De zusjes Andrews bleken ondertussen vooral geliefd bij de geallieerde troepen, die ze tijdens de Tweede Wereldoorlog in Amerika, Afrika en Italië trachtten aan te moedigen. Ook getroffen soldaten zongen ze toe. Dat was niet altijd een makkelijke opgave, aldus middelste zusje Maxene in een interview:

The most important thing was that we must not break down. The last thing the boys needed were tears. (…) We finally looked. The sight was terrible. We saw boys with no arms or legs, with half-faces. (…)  The terrible thing is to hold back the tears. (…) We sang for about forty-five minutes.[2]

Instant classic

Om het succes te evenaren werd er natuurlijk naar meer Jiddische crossover-hits gezocht, maar deze zouden uiteindelijk nooit groter worden dan ‘Bei mir…’. Het nummer werd vertaald in het ZweedsFrans en het Pools. Het bleek een instant classic die al snel werd gecoverd door elke jazz- en popartiest die iets betekende in die tijd. Het zijn helaas niet altijd covers waarin de door mij geliefde koorharmonieën naar voren komen, maar soit. Meer in koortjes: deel 2.

Eddie Rosner 

Bei mir bist du schön – Ady Rosner.avi

Louis Prima & Keely Smith

Louis Prima and Keely Smith – Bei Mir Bist Du Schon (1959)

Ella Fitzgerald 

Ella Fitzgerald – Bei mir bist du schoen

The Jackson Five:

Ella Fitzgerald – Bei mir bist du schoen

The Jackson Sisters (!):

The Jackson Sisters – Bei Mir Bist Du Schon live on the Jacksons Show

Vooruit, de Azerbeidzjaanse Ilhama Gasimova en dj OGB dan ook maar (zogeheten ‘Electro swing’):

ILHAMA feat. DJ OGB – Bei mir bist du scheen
  1. [1] Meer daarover hier te vinden.
  2. [2] Andrews, Maxene en Bill Gilbert, Over Here, Over There: The Andrews Sisters and the USO Stars in World War II (New York, 1993).

Tags: , , , , , , , , , ,

Leave a Reply

-->