nummer van 23/09/2011 door

‘Michelle’ van Mayra Andrade

De perfecte cover

Mayra Andrade – Michelle / Studio 105

Lekker op de blote voetjes

Dit verhaal begint met Cesária Évora, zoals veel van mijn verhalen beginnen met een vrouw. Maar waar Nina entertaint, Diana nimmer poept en Rachael een pony rockt, kunnen we Cesária in de eerste plaats het label ‘laatbloeier’ toebedelen. Al zong ze haar hele leven, de Kaapverdische nam pas op 47-jarige leeftijd haar eerste album op. Wat niet zo heel laat is als je bedenkt dat ze, inmiddels in de zeventig, een langere carrière achter de rug heeft dan Amy Winehouse ooit heeft gehad −maar dat terzijde. Zevenenveertig lentes jong zei ze ‘ja’ tegen een professioneel aanbod om in Parijs de studio in te duiken. Wat had ze te verliezen? Na een beklagenswaardig leven met evenzoveel scheidingen als huwelijken, leken de muzikale mogelijkheden ineens eindeloos. Parijs had ze ook nog nooit gezien, dus dat was helemaal mooi meegenomen.

Diva op blote voeten

Wie haar al kent of volgt, weet dat het bij die ene keer in Parijs in 1988 niet is gebleven. Na haar eerste plaat La Diva Aux Pieds Nus (De diva op blote voeten) zouden er nog elf albums volgen, waarvan de meest recente dit jaar is uitgebracht. Als rode draad door haar gehele oeuvre openbaart het populaire genre morna zich aan de luisteraar; algemeen beschouwd de nationale muziek van Kaapverdië (als fado voor Portugal, tango voor Argentinië en sevdah voor Bosnië en Herzegovina). Net als in zojuist genoemde genres wordt in morna-esque liedjes de hartezeer van de vertolk(st)er volledig tentoongespreid. Voor Cesária geen enkel probleem; leed kenmerkte haar pre-artiestenleven. Tel daarbij haar doorrookte stem en nonchalante stijl van zingen op (wat heeft ze te verliezen?) en je snapt niet hoe je ooit zonder deze diva hebt gekund. Om je een beetje voor te bereiden op het nog onbekende werk uit haar repertoire, hieronder de internationale hit die Cesária in ere herstelde:

Cesaria Evora Besame Mucho

Afgezien van de blote voeten is de zangeres live niet per se een spektakel. Ze straalt echter wel een bepaalde rust, beheersing en zelfverzekerdheid uit waar bijvoorbeeld weinig jonge artiesten nog mee weg kunnen komen. Je voelt ‘m al aankomen: het nummer van de dag is van een zangeres die met al het bovenstaande juist wél wegkomt. En wel heb ik ooit, ook zíj heeft Kaapverdische wortels.

Oh Cabo Verde

Mayra Andrade (1985) zingt net als Cesária voornamelijk in het Kaapverdisch Creools en het Portugees, respectievelijk de meest gesproken en officiële taal van de Kaapverdische eilandengroep. Een van de geneugten van haar afkomst − geboren in Cuba, opgegroeid in Kaapverdië, Angola, Senegal en Duitsland − is dat ze in verschillende talen zingt. Hoewel het absoluut niet mijn bedoeling is om je de Kaapverdische en Franse liedjes te ontraden (integendeel, daarin floreert ze), benadruk ik met dit relaas een nummer dat precies biedt wat Cesária Évora met ‘Besame Mucho’ heeft bewerkstelligt: een elegante interpretatie van een klassieker, met een duizelingwekkend resultaat als gevolg. Laten we eerlijk zijn, heel vaak gebeurt dat niet. Ken je het origineel van The Beatles uit 1965 nog? (‘Michelle’ dus, niet ‘Besamo Mucho’, die ook zij hebben gecoverd)[1]

https://youtube.com/devicesupport

Young, gifted and Cuban, Cape Verdeans Creols, Senegalese...

Michelle, my belle

Afgelopen zondag stond Mayra in Paradiso, Amsterdam en ik kan alleen maar hopen dat het heel, maar dan ook heel erg tegenviel (ik kon niet). Ja, soms denk ik ook: wat is er met me aan de hand. Wát is er nu belangrijker dan een zondagavondconcert van Mayra Andrade?! Nou ja, niets dus. Sindsdien draai ik haar platen of mijn leven ervan afhangt. Eén liedje in het bijzonder: ‘Michelle’. Het is voor mij in alle opzichten een perfecte cover. Naast de prima balans tussen respect voor het origineel (zanglijn) en een eigen twist (arrangement) heeft de zangeres net als Cesária Évora het vermogen om melodie, timing en dynamiek volledig te beheersen. Als de pure zangeres die ze is, plaatst ze elk woordje zorgvuldig op de juiste toon. Ze hanteert het less is more-principe tot in de puntjes. Geen poespas, geen sentiment. Er zijn legio vakbekwame zangeressen, maar niet allemaal durven ze hun technische hoogstandjes in het belang van de tekst aan de kant te schuiven. Mayra’s gave zit ‘m dan ook in haar nuancering en de manier waarop ze het gevoel dat uit de tekst spreekt probeert over te brengen. Je vraagt je misschien af: nuance en tekstuele benadering, waar doel je op?

Nuance: luister eens naar de manier waarop ze de eerste “Michelle, my belle” (0:17) van de tweede onderscheidt (0:28) om het tijdens de derde keer (2:18) weer zoals in het begin te zingen. Nuja, ik heb even voor je uitgetekend wat ik bedoel:

Zoveel als de “Michelle, my belle”’s onderling subtiel verschillen is het een waar genot om de mooiste hese uithaal die er bestaat juist drie keer op dezelfde manier te horen terugkomen, en wel tijdens: “I love you, I love you, I looooove you” (0:38), “I need you, I need you, I neeeeed you” (1:10) en “I want you, I want you, I waaaaant you” (2:00). Tja. Why change a winning formula? 

Tekstuele benadering: voor een goed voorbeeld hoeven we niet ver te zoeken. Het verhaal over Michelle begint op 0:17: “Michelle” en “belle” zijn woorden “that go together well”. Tot zover niks aan de hand. Het geheel wordt met de Franstalige zin nog eens herhaald, een tikje krachtiger, maar dan komt toch echt de aap uit de mouw en past Mayra haar volume moeiteloos aan: “I love you, I love you, I looooove you”, om aansluitend weer vliegensvlug in haar schulp te kruipen omdat de tekst dat nu eenmaal vereist: “That’s all I want to say” (0:42).  Is het niet prachtig? Ze had namelijk ook kunnen zingen: “Thats all I wahahahaha-haaaaant to-o say” om haar stem geschoolder te laten overkomen. Zoniet Mayra. Hetzelfde doet ze overigens na “I want you, I want you, I waaaaaant you” (2:00) met de in zichzelf gekeerde woorden: “I think you know by now” (2:03), alsof ze wil zeggen: sorry Michelle… Ik wéét dat ik mezelf herhaal.

Het geweldige aan dit alles is dat het voortkomt uit de pure connectie die Mayra met haar muziek heeft. Zo berekend als bovenstaande nuances en tekstuele benaderingen lijken, zo vanzelfsprekend zijn ze voor haar. Ach, het is een wereldvertolking door een wereldzangeres. En dan heb ik het niet ééns gehad over die verrukkelijke beat.

UPDATE: Zojuist is bekend geworden dat Cesária Évora met pensioen gaat. Des te meer reden om een van haar betere albums São Vicente di Longe op te zetten…!

  1. [1]Paul McCartney’s inspiratie voor het nummer werd gevoed door ‘the French bohemian thing’ uit die tijd, waarin artiesten als Juliette Gréco, Serge Gainsbourg en Léo Ferré domineerden. Zowel Juliette Gréco als Mayra Andrade als Feist (!) hebben overigens Gainsbourgs ‘La javanaise’ elk fantastisch gecoverd, maar eh, die bewaren we voor later.

Tags: , , , , , , , , , ,

-->