nummer van 14/09/2011 door

‘Venceremos’ van Victor Jara

Met liedjes in plaats van kogels

Victor Jara voerde strijd met woorden en zijn gitaar.

Een tijd lang heb ik geloofd dat de enige goede muziek, de muziek is die uit protest wordt geboren. Sociale misstanden aan de kaak stellen of het bevechten van je vrijheid. Idealen vertolkt door mannen en vrouwen die liever een gitaar ter hand nemen dan een geweer en daarmee scherper schietend dan een schietgrage en dictator aanhangende militair. De lijst van goede en authentieke protestzangers is lang. Ergens bovenaan staat bij mij de Chileense zanger en gitarist Victor Jara.

Het is een droevig verhaal. De in 1932 geboren Jara stal tussen 1962 en 1973 de harten van de Chilenen met zijn liedjes over liefde, het leven en sociale misstanden in zijn land (en in de rest van de wereld). De volkszanger sprak de Chilenen aan omdat die zichzelf in hem herkenden.

Muziek voor iedereen

Victor Jara leerde de folkmuziek kennen van de Chileense folkartieste Violeta Parra. Ook het sociale engagement keek Jara af bij Parra. Die laatste probeerde namelijk haar muziek naar het dagelijks leven van de Chilenen te brengen door laagdrempelige gemeenschapscentra op te richten, waar de doorsnee Chileen muziek kon luisteren en wat te eten en drinken kon krijgen.

Chili werd in het begin van de jaren zeventig gekenmerkt door strijd: eerst op politiek vlak, maar later brak ook geweld uit. Heersend president Salvador Allende (Unidad Popular, een coalitie van linkse, socialistische en communistische partijen) werd op 11 september 1973 op gewelddadige wijze afgezet door generaal Augusto Pinochet.

Victor Jara tussen de kinderen terwijl ze samen liedjes zingen.

Jara had zich tijdens de campagne van Allendes Unidad Popular, een paar jaar voordat Pinochet de macht greep, solidair getoond met de linkse beweging in zijn land. Behalve regulier vrijwilligerswerk voor de Allende-campagne, trad Jara ook regelmatig op om te helpen links-Chili aan de macht te brengen. Jara’s idealen waren overduidelijk aanwezig in de teksten van zijn vaak prachtige liedjes met titels als ‘Plegaria a un labrador’ (Een gebed voor een arbeider) of Manifiesto. Ook bewerkte hij het campagnelied voor Allendes verkiezing, ‘Venceremos’ (Wij zullen winnen). Jara werd zo een belangrijk gezicht tijdens de campagne van de linkse partijen. Maar die bekendheid had een zware prijs.

Venceremos

‘Venceremos’ bestaat in tal van uitvoeringen. De oorspronkelijke versie werd geschreven door Claudio Iturra (tekst) en Sergio Ortega (muziek). Jara herschreef de tekst voor de verkiezingscampagne zodat het een directe oproep werd om te stemmen op de Unidad Popular:[1]

Venceremos (1970)

Venceremos, venceremos
Con Allende en septiembre a vencer
Venceremos, venceremos
La Unidad Popular al poder.

We zullen overwinnen,
Met Allende zullen we in september overwinnen,
We zullen overwinnen,
De macht aan de Unidad Popular.

Con la fuerza que surge del pueblo,
Una patria mejor hay que hacer,
A golpear todos juntos y unidos,
Al poder, al poder, al poder.

Met de kracht die van de mensen komt,
Moet er een beter thuisland gemaakt worden,
Allen samen en verenigd toeslaan,
Aan de macht, aan de macht, aan de macht.

De originele tekst is abstracter. Het is een verhaal over hoe Chilenen zich vrij zullen vechten en hun misère weten te overwinnen:[2]

"Venceremos" for Chile

Venceremos, venceremos,
Mil cadenas habrá que romper,
Venceremos, venceremos,
La miseria sabremos vencer.

We zullen overwinnen,
Duizenden kettingen zullen gebroken moeten worden,
We zullen overwinnen,
We zullen de misère weten de overwinnen.

Campesinos, soldados, mineros,
La mujer de la patria también,
Estudiantes, empleados y obreros,
Cumpliremos con nuestro deber,
Sembraremos las tierras de gloria,
Socialista será el porvenir,
Todos juntos seremos la historia,
A cumplir, a cumplir, a cumplir.

Boeren, soldaten, mijnwerkers,
En ook de vrouwen van ons land,
Studenten, werknemers en arbeiders,
We zullen onze taken volbrengen,
We zullen het land bezaaien met glorie,
Socialisme zal de toekomst zijn,
Samen zullen we de geschiedenis zijn, die gemaakt moet worden, die gemaakt moet worden, die gemaakt moet worden.
[3]

Zware prijs

Terwijl Pinochet op 11 september de macht grijpt en het presidentieel paleis bombardeert, pleegt Allende zelfmoord. Jara brengt de nacht tussen zijn leerlingen door op de school waar hij lesgeeft. Samen zingen ze om de moed er in te houden. Tevergeefs. De volgende dag is Pinochet de leider van het land. Die ochtend wordt Jara samen met duizenden anderen opgepakt en naar het Chili Stadion [4]afgevoerd. Daar worden vele gevangenen gemarteld en gedood door de aanhangers van Pinochet. Zo ook Jara, die herkend wordt door de militairen. Op 16 september schieten ze hem dood.

Maar voordat Jara vermoord wordt door de militairen, getuigt hij voor het oog van vele gevangen van zijn idealen en loyaliteit aan Allende. Na een stevige marteling waarbij zijn handen worden gebroken, lachen de militairen Jara uit, die voor hun voeten op de grond ligt. Lachend roepen ze: “Probeer nu nog maar eens gitaar te spelen!” Maar Jara, wiens moraal ongebroken was, kijkt op en heft aan:

“Venceremos, venceremos!”

  1. [1]Na lang zoeken is dit de enige fatsoenlijke versie die ik kon vinden.
  2. [2]Deze versie komt uit de film die over Victor Jara is gemaakt, El Cantor. De tekst is zoals die origineel werd geschreven.
  3. [3]Vertaald door Gabriela van der Lans. Beide stukjes tekst zijn niet de hele tekst.
  4. [4]In 2003 omgedoopt tot Victor Jara Stadion.

Tags: , , ,

-->