nummer van 18/08/2011 door

‘an American trilogy’ van Mickey Newbury

Hoe één akkoord een heel liedje redden kan

Mickey Newbury – An American Trilogy

Een Amerikaanse trilogie. Wat moet je ermee als Hollander? Tekstueel vrij weinig; wat mij betreft had Mickey Newbury “De doo doo doo de da da da” kunnen zingen, en met zijn arrangement had ik het nog steeds fantastisch gevonden. Dat komt, zoals ik later in dit stuk zal proberen te bewijzen, door slechts één akkoord dat hij speelt, ongeveer halverwege het liedje. Maar, zoals met alle dingen die later pas komen, komt er eerst nog iets anders. Wat achtergrondinfo.

‘An American Trilogy’ is een medley van drie klassiekers uit de Amerikaanse geschiedenis. Het begint met een liefdesverklaring aan de zuidelijke staten van de Verenigde Staten, liefkozend ‘Dixie’ genoemd. Vanaf 1:33 begint het überpatriotistische ‘The Battle Hymn of the Republic’ en tot slot horen wij vanaf 2:24 het slaapliedje ‘All my trials’. ‘The Battle Hymn of the Republic’ hoor je regelmatig in andere contexten, maar de andere twee traditionals zijn het best bekend als onderdeel van deze trilogie, waarvan Mickey Newbury de originele samensteller is. Sindsdien is de medley talloze malen gecoverd, met als bekendste versie die van Elvis Presley tijdens zijn liveshows in de jaren 70:

Elvis An american trilogy 1972

Doet ‘ie prima, die Elvis. Maar ik heb alijd een voorkeur gehad voor Newbury’s versie. Ontdaan van enige show, zelfs zonder al te veel moeilijke gezichten te trekken, gaat zijn countrysnik door merg en been. Luidkeels, zonder een spiertje te vertrekken (laat staan verrekken). Daarmee komt hij een eind. Het eerste deel (‘Dixie’, zoals inmiddels in het geheugen van de oplettende lezer staat gegrift) is een prachtig liedje over de hang naar het oude Amerikaanse Zuiden, waar op dit blog al heel veel over is geschreven.

‘The Battle Hymn of the Republic’ is dan wat zwaarder te verteren voor ons nuchtere Hollanders. Het trotse “Glory Glory Halleluja” deed mij de eerste keer dat ik dit nummer hoorde in ieder geval vrij weinig. Het is uitgekauwd marching band-materiaal, met een inmiddels wel erg kitscherige bijsmaak. Maar op de laatste tel wordt dit tweede deel uit de trilogie plotseling gered. Door, jawel, daar komt ‘ie dan: Het Akkoord.

Het Akkoord

De meeste versies van ‘Battle Hymn of the Republic’ (de songtitel zit inmiddels onder de Appeltje-V toetscombinatie) gaan bij de laatste tel van de slotzin “His truth is marching on” terug naar de tonica. Voor de niet-muzikanten en voor diegenen wiens muzieklessen alweer ver achter hen liggen, even een korte toelichting:

In de muziek is de tonica de grondtoon van een toonladder, of het grondtoonakkoord van de toonsoortIn tonale muziek is de tonica meestal het eerste en het laatste akkoord van een compositie (zie cadens).

– Wikipedia

De tonica is, zoals bovenstaand Wikipedia-fragment al aangaf, hét prototype-slotakkoord. Het is de “niet” in “Altijd is Kortjakje ziek, midden in de week maar zondags niet.” Cliché, maar vaak onvermijdelijk. Zo dus ook in traditionelere versies van ‘Battle Hymn of the Republic’ (komt Appeltje-V direct alweer van pas), op de “on” van “His truth is marching on“:

https://youtube.com/devicesupport

Het hele liedje wordt er vaak zo flauw van. Zo’n rond einde. Vond Mickey ook. Daarom zette hij een ander akkoord onder die laatste toon, waardoor het geen fijn en veilig gevoel krijgt, maar iets veel sterkers: melancholie. Luister het bovenste filmpje nog eens terug vanaf 2:10 om te horen wat ik bedoel. Zijn zang houdt nog steeds die doodnormale grondtoon aan, maar door de harmonie die hij er met zijn gitaar onder schuift krijgt de toon de lading die het verdient. Het is een bijna transcendentale verademing. Eerlijk gezegd luister ik ‘An American Trilogy’ meestal ook tot aan dit moment, want het slotstuk ‘All My Trials’ is hierna een beetje een anticlimax.

Trucje met de vierde noot

Om dit verhaal een klein beetje te deromantiseren (het zou een woord moeten zijn): het magische akkoord van Newbury is weinig meer dan een muzikaal trucje. Een zanglijn die een logische toonladder afgaat, waarvan je al van kilometers aan ziet komen dat deze op de tonica gaat eindigen, wordt ondersteund door niet de grondtoon van de ladder, maar door de vierde toon.

Een toonladder. De "1" is de tonica, de "4" is de vierde toon (ORLY?)

Veel artiesten hebben dit wel eens gedaan en het werkt altijd. ‘An American Trilogy’ is echter wat mij betreft het allerbeste – en daarmee het allerbevredigendste – voorbeeld, aangezien ‘Battle Hymn of the Republic’ voor veel mensen al bekend is en je dus weet dat die laatste noot ooit veel minder spannend heeft geklonken. Maar laat ik er tot slot nog een voorbeeld tegenaan gooien. Vic Chesnutt en zijn prachtige ‘You are never alone’. Het tweede couplet wordt afgesloten met een herhaling van de zin “Keep on keepin’ on”, waarvan de eerste keer op de tonica eindigt en de tweede keer opgesierd wordt door een akkoord rondom de vierde noot. In dit geval zet Chesnutt de techniek in om het couplet te verbinden met het refrein, dat zich hierdoor op majestueuze wijze ontvouwt. De zon breekt door, de bloemen gaan open, de rupsen worden vlinders, je kent het wel. Luister maar eens:

Vic Chesnutt.You Are Never Alone

Meer voorbeelden van trucje-met-de-tonica-en-de-vierde-noot? Ze zijn van harte welkom in de comments.

Tags: , , , , ,

-->