nummer van 13/08/2011 door Gabriela van der Lans

‘Si Me Pudieras Querer’ van Bola de Nieve

The show must go on

Na haar prachtige gastbijdrage van afgelopen zondag hebben wij Gabriela van der Lans gevraagd om onze redactie te komen versterken. En dat wilde ze gelukkig graag. Welkom Gabriela!

Bola de nieve – Si me pudieras querer

Meestal merk je het wel als een muzikant een liedje over zichzelf heeft geschreven. Het nummer is voor hem, niet voor jou. Eigenlijk hoor je je niet eens aangesproken te voelen (hoewel dat natuurlijk nog wel kan). Therapie. Catharsis. Het omgekeerde kan ook: muziek totaal leeggezogen van enige persoonlijkheid met als enig bestaansrecht het dienen van luisteraars (leuke voorbeelden mogen in de comments).

Samen delen

Het nummer van vandaag is in het Spaans en daar moet om te beginnen eerst het volgende over gezegd worden: Spaanstalige liedjes hebben een bepaalde gave om dienstbaar te zijn. Het ligt deels aan de poëzie van Spaanse teksten; het is de Liefde, jij en ik, Gods wil, het lot, het leven.[1] In Spaanse muziek gaan relaties niet stilletjes over, maar stoppen vaak alle bloemen ook meteen met bloeien. De onderwerpen zijn groot en de muzikanten iets kleiner. Er is meer dan genoeg voor iedereen. Maar, dat is de kneedbaarheid van figuurlijke teksten. Muziek schrijven is geen product van talige mogelijkheden. Bovendien zou het de artiesten met een talent luisteraars in hun verhaal te betrekken tekort doen. Bola de Nieve, één van Cuba’s meest geliefde muzikanten, kon zingen over dé tragedie van zijn leven en nog steeds rekening houden met zijn publiek. Wat hij ook zong, het bleef altijd vooral een show. En dat doe je niet (alleen) voor jezelf, maar voor de ander.

Villa de sneeuwbal

Ignacio Jacinto Villa (1911 – 1971) was een man van simpele komaf. Zijn alias, Bola de Nieve, dankt hij aan Rita Montaner, één van Cuba’s muzikale groten. Ze had gevoel voor humor: in zijn kale, ronde hoofd zag ze een sneeuwbal. Van begeleidingsmuzikant tot hoofdact, Villa leerde in zes talen zingen, reisde de wereld rond, en werd overal met open armen ontvangen. Niemand interpreteerde liedjes zoals ‘La Bola’. Zijn stem was rauw en onzuiver, maar de imperfecties maakten deel uit van het narratief (hij vond zelf vooral dat hij sprak en niet zong). De culturele elite hield van hem. Villa horen zingen werd omschreven als het bijwonen van de geboorte van muziek en woord samen.[2] En in zijn a-ritmische pianospel zat eigenlijk net zoveel verhaal als in zijn zang; elk akkoord klinkt alsof het pas aangeslagen werd als de vertelling niet meer zonder kon.

Geen vuurtorens in Cuba

We beginnen bij het begin van ‘Si me puediera querer’. Een hele droevige piano. Dan begint Villa met een, voor zijn doen, klein stemmetje te zingen – hij is hopeloos verliefd. Je hoeft geen Spaans te spreken om te snappen dat iemand hier aan het lijden is.

Despertaste nueva vida en mi
para ser faro de mi querer
Y hoy me tienes medio loco
porque aunque sea un poco has delumbrar mi ilusion

Nieuw leven heb jij in mij wakker gemaakt
om de vuurtoren van mijn liefde te zijn
En vandaag maak je me bijna gek,
omdat je mijn hoop, ook al is het maar een klein beetje, licht geeft

Contrasterend met de donkere pianopartij verklapt Villa hier dus juist het gevoel te hebben dat zijn liefde beantwoord zou kunnen worden. Er is toch nog een beetje licht. Er is hoop. Hij gaat ervan glimlachen. En dan op de negenentwintigste seconde de cliffhanger: “Los besitos de tu boca” (de kusjes van je mond). De laatste lettergreep en het laatste akkoord duren nét even iets langer en Villa’s stem klinkt nóg fragieler. Gaan we naar boven of naar beneden? Opluchting! Op 0:35 wordt mineur majeur en de zon gaat schijnen. De springerige melodie is veelbelovend.

Toch is er uiteindelijk niet veel om opgelucht over te zijn: zoals Villa liefheeft zal de ander nooit lief kunnen hebben en dat weet hij. Het leven wil het niet. Dit is nu eenmaal het leven in de jaren ’30 in Cuba: Castro’s Cuba. Homoseksualiteit is verboden. Villa sympathiseert met Castro’s revolutie en wordt daardoor zelf als homo wel geaccepteerd, maar zijn relaties zouden blijkbaar niet dezelfde goedkeuring krijgen.

Pero no quiero pensar
que nunca me podrás amar,
porque la vida no quiere… y nada más.
Deja que Dios o que el destino quieran
y entonces la vida también lo querrá.

Maar ik wil niet denken
dat je me nooit zal kunnen liefhebben,
omdat het leven het niet wil…en niets minder dan dat.
Laat God of het lot het willen
en dan zal het leven het ook willen.

Dit is echt hele zware stof. Maar hoe heftig het ook is, het blijft een opvoering en Villa blijft in character: “laaadaaaaadaa”. In het echte leven zou een gebroken hart nooit klinken als ‘ladada’.

Villa is een soort huilclown; hij kan tegelijk huilen en fluiten. Zijn schoen is te groot en hij struikelt erover. Meeleven mag, maar het is juist ook goed als je een beetje lacht want dat is de enige manier om clowns op te beuren. Drama en vermaak in één. In ‘Si me pudieras querer’ laat Villa misschien wel dat horen waar hij zo om bejubeld werd: hij is als muzikant zowel onontkoombaar als bescheiden. Zijn verdriet zit nog overal, alleen kiest hij ervoor het niet zomaar in je schoot te werpen. Dit nummer is van niemand anders dan van hem, maar hij sluit zich niet op in zijn verdriet en sluit geen enkele luisteraar buiten.

Luister hier trouwens naar hoe vrolijk het liedje kan klinken als Villa er niet is.

  1. [1]We moeten ons er bij neerleggen dat het Nederlands niet echt de ingebouwde schwung bezit om makkelijk met beeldspraak weg te komen. Als je in het Nederlands zegt dat iemand de zonneschijn in je leven is en je voor altijd in de buurt zult zijn, kan dat bijna psychopathisch klinken. Als Stevie Wonder het zegt is het lief: http://www.youtube.com/watch?v=5YefKgWdmFk
  2. [2]Eigenlijk is niks minder waar; volgens Montaner deed Villa een heel jaar over het componeren van een nummer

Tags: , , ,

-->