nummer van 29/07/2011 door

‘To be Young, Gifted and Black’ van iedereen

Alle uitvoeringen even goed

Sartre. En ja, hij vond zichzelf ook lelijk

Jean-Paul Sartre schreef in 1943 zijn belangrijkste werk, L’être et le néant (Het zijn en het niet). Temidden van het oorlogsgeweld keek hij aan de ene kant uit naar de bevrijding, maar besefte zich aan de andere kant dat de vrijheid ook enorme verantwoordelijkheden met zich meedroeg. De verantwoordelijkheid om iets van je leven te maken en om alle kansen die de vrijheid je biedt te benutten. “De belangrijkste consequentie is dat de mens, veroordeeld vrij te zijn, het gewicht van de hele wereld op zijn schouders torst: hij is verantwoordelijk voor de wereld en voor zichzelf als zijnswijze”[1]. Deze filosofie is natuurlijk veel breder toepasbaar, dan alleen bij overlevenden van de Tweede Wereldoorlog. Een andere bevolkingsgroep die na (nog veel meer) jaren van onderdrukking ineens te maken kreeg met vrijheid en de verantwoordelijkheden die deze met zich meebrengt, zijn de zwarte inwoners van de Verenigde Staten. Sinds de afschaffing van de slavernij in 1865 hebben zij nog lang moeten knokken om serieus genomen te worden en als volwaardige burgers mee te kunnen draaien in de maatschappij. Deze strijd is voor velen nog steeds gaande.

Weldon. Niet leeluck.

De Tekst

Hoewel de tekst van ‘Young, gifted and black’ direct ingaat op dit onderwerp, is het maar de vraag of songwriter/pianist Weldon Irvine in een serieuze existentialistische bui was toen hij de songtekst schreef. Als musical director van Nina Simone’s band, vroeg Nina hem in 1969 een tekst te schrijven ter ere van haar overleden vriendin Lorraine Hansberry. Twee weken lang had hij de grootste moeite om iets op papier te zetten: “It was the only time in my life that I wrestled with creating,” aldus Irvine, “usually, I just open the door and it comes.” Maar het spontane moment van inspiratie kwam uiteindelijk tóch, toen hij in zijn auto voor een verkeerslicht stond. “I was in my Ford Galaxy on my way to the bus station to pick up a girlfriend from down south, I was stopped at a red light at Forty-First Street and Eighth Avenue when all the words came to me at once. I tied up traffic at that red light for fifteen minutes, as I scribbled on three napkins and a matchbook cover. A whole bunch of irate taxi drivers were leaning on their horns. I wrote it, put it in the glove compartment, picked up the girl, and didn’t look at it until she got back on the bus to go home.” De tekst die hij uiteindelijk op een aantal vodjes neerkrabbelde, zou later echter worden gezien als de meest inspirerende der pro-zwarte songteksten.

To be young, gifted and black,
Oh what a lovely precious dream
To be young, gifted and black,
Open your heart to what I mean

In the whole world you know
There’s a billion boys and girls
Who are young, gifted and black,
And that’s a fact!

Nu is deze tekst niet per se expliciet sartristisch te noemen, maar in de accenten die Nina Simone legt op haar opname van dit nummer (de originele versie), klinkt wel degelijk een soort van oproep tot de verantwoordelijkheid om als jonge Afro-Amerikaan je volledige potentie waar te maken. Luister maar eens:

Damn. Niet op YouTube te vinden. Dan maar een audioplayer:

“And that’s a fact” (0:47). Zo stellig en trots. Zoals menig grootmoeder haar kleinkinderen vertelt: “Als je wil, kun je alles bereiken. En laat je door niemand iets anders wijsmaken!” De staccato zang van Nina en haar achtergrondkoortje maken iets in je los. Zelfs ik krijg als blanke boerenjongen uit Nederland zin om Ain’t that the truth! te roepen na elke strofe (of anders wel Selah!). Het is dan ook niet voor niets het lijflied van de civil rights movement geworden. Het inspireerde een hele generatie om op te komen voor hun rechten.

Reggae-versie

‘Young gifted and black’ was ook een grote inspiratie voor producer Harry J, maar dan op een heel andere manier. Hij hoorde een reggae-hit van jewelste in het nummer, en vroeg al enkele maanden na het uitkomen van Nina Simone’s versie aan de Jamaicaanse zanger Bob Andy om het te coveren. Andy: “I said I’d give it a try. I invited Marcia (Griffiths, red.) to the studio to accompany me.” De rauwe reggae-track werd door Trojan Records voorzien van popfähige strijkers, zodat het Engelse publiek er van zou smullen. En dat deden ze. Binnen enkele weken stonden Bob & Marcia bij Top of the Pops hun versie van ‘Young gifted and black’ te vertolken. Het was de grootste internationale hit die een reggae-artiest tot dat moment had gehad.

https://youtube.com/devicesupport

Ook als reggae-stamper is ‘Young, gifted and black’ even krachtig. Het belerende, sartristische van het origineel is er af, maar ik krijg nog steeds kippenvel bij de stellige eindzinnen “And that’s a fact” (0:41), “Your soul’s intact” (1:14) en “It’s where it’s at” (1:52). Bovendien ben ik een sucker voor een dergelijke verengelste variant van Jamaicaanse muziek. Deze versie roept vooral op tot dansen, tot het vieren van het jong, begaafd en zwart zijn. Die verantwoordelijkheid om je potentie waar te maken komt later wel.

Pure euforie

Twee jaar na het uitkomen van Bob and Marcia’s cover, besloot Aretha het eens over een geheel andere boeg te gooien. Haar versie houdt een beetje het midden tussen de serieuze boodschap van Nina Simone en de reggae-party van de Jamaicanen. Aretha geeft ons de gospel. In het begin lijkt het er zelfs op dat ze een extreem langzame, spirituele ‘Young gifted and black’ in gaat zetten (ze doet maar liefst één minuut en drieënveertig seconden over de eerste vier zinnen). Maar daarna gaat het dak eraf. Een waar feest, pure euforie. Zelf was ze ook tevreden genoeg over haar versie om het gehele album uit 1972 ernaar te vernoemen. Dit is Aretha Franklin op haar best, in de bloei van haar carrière. Mijn favoriete toevoeging is de nieuwe sing along-melodie die zij heeft bedacht op het laatste refrein, vanaf 2:48. Een fantastische climax die alleen maar verhoogd wordt door de ad libs die haar elastieke stembanden voortbrengen. Luister snel:

Aretha Franklin – (To Be) Young, Gifted, And Black

‘Young, gifted and black’ is niet kapot te krijgen. Iedere versie staat bij mij op gelijke hoogte, en telkens wanneer ik er één luister moet ik ook meteen het rijtje covers geheel doorwerken (luister voor de lol ook eens naar de versies van Donny Hathaway en Elton John). Het is van zichzelf al zo sterk, dat het een heuse uitzondering op dit blog verdient: zoals je misschien al gemerkt hebt heeft geen uitvoerende artiest de eer gekregen om in de titel van dit stuk te mogen prijken. De tekst en de muziek overstijgen iedere uitvoering en zijn van iedereen, en voor iedereen. Nou ja, voor onze jonge, begaafde en zwarte medemens dan. Maar ik geniet ondertussen stiekem gewoon even hard mee. Ik adviseer jullie om hetzelfde te doen. Het leven is immers al zwaar genoeg met al die verantwoordelijkheden van de vrije wereld.

  1. [1]Jean-Paul Sartre, Het zijn en het niet (1943) p. 682

Tags: , , , , , , ,

-->