nummer van 29/06/2011 door

‘Mood indigo’ van Duke Ellington

Strak in het pak, maar soms toch wat ‘blue’

Kleren maken de man, en de schoenen moeten ook glimmen. Een goede raad die een van de allergrootste jazzhelden nimmer in de wind sloeg: componist, big band-leider en pianist Duke Ellington (Washington D.C., 1899 – New York, 1974). Tijdens zijn tournees torste Ellington steevast een treinwagon vol met wel honderd pakken, tientallen paren schoenen en handgemaakte shirts mee. Ellington wist hoe hij zich moest kleden.

Ziet er goed uit baasje!

In tegenstelling tot wat je zou denken van een man die zich in perfect handgemaakte pakken stak, was Ellington vaak zwaarmoedig, hypochondrisch, bijgelovig, en leed hij soms aan zulke hevige melancholische buien dat hij niet eens kon optreden of muziek schrijven. Het is dan ook niet verrassend dat hij de mood style uitvond, halverwege de jaren ’30. Dat deed hij precies op het moment dat juist de swing (de muziek die hij al jaren had gespeeld) ontzettend populair aan het worden was onder danslustige studenten. Ook de plaatverkoop van swingjazz piekte. “Jazz is music, swing is business”, zei hij daar over. Ellington maakte liever muziek.

Wat hoor je?

‘Mood indigo’ is één van de mooiste voorbeelden van Ellingtons mood style. Hij gebruikt in deze versie drie blaasinstrumenten: trompet, klarinet en trombone. De manier waarop hij die gebruikt, is voor die tijd ongebruikelijk: De trombone speelt de hoogste tonen, terwijl het van de drie, hét instrument is voor de lage tonen. De klarinet, de sopraan van het drietal, speelt juist de laagste tonen.

De trompetspeler speelt met een demper en zeurt op die – in mijn oren – soms kinderlijke naïeve manier zijn weg door het liedje. Het vergt wat moeite, maar luister er eens goed naar. Samen zorgt dit namelijk voor een interessant geluid en spannende gelaagdheid die voor jazz in de jaren ‘30 volstrekt nieuw en ongehoord was.

Ik vind het een bijzonder liedje. De eerste keer dat ik het luisterde, hoorde ik inderdaad de mismoedigheid van Ellington. Toen ik het vaker luisterde en meer aandacht vestigde op wat er verder in het nummer gebeurt, zag ik een man die zijn grote overjas om zijn vriendin heen had geslagen als bescherming tegen de regen, terwijl het meisje voor de lol hard in een van de plassen stampte. Vandaag hoorde ik een klein kind dat op vertroetelende wijze zeurt. Wellicht om een ijsje.

Ellington schreef allerlei ballades; zoals ‘Sophisticated lady’ (heel bekend), ‘In a sentimental mood’ (met John Coltrane, en één van mijn favoriete Ellington-liedjes) en ‘Dusk’ (ook erg mooi). Zoals je kunt lezen, verwerkt Ellington vaak zijn gemoedstoestand in de titels van zijn liedjes.

Denim

‘Blue Serge’[1] is ook een prachtig voorbeeld van Ellingtons mood style.

https://youtube.com/devicesupport

De titel verwijst naar een tegenwoordig nogal bekend materiaal, waarvan de oorspronkelijke naam serge de Nîmes was. Vernoemd naar het Frans plaatsje Nîmes, waar het serge oorspronkelijk werd gemaakt. De naam werd al vlug afgekort naar denim. Precies, spijkerstof. En de belangrijkste kleurstof voor het spijkerstof? Het uitgesproken blauw dat indigo wordt genoemd. Ellington voelde zich namelijk niet altijd ‘blue’, maar hield ook van een set prachtige kleren.

  1. [1]Ben Webster (tenorsaxofoon) speelt hier trouwens op mee. Webster is eigenlijk een eigen verhaal waard. Hij is te horen op prachtige platen (onder anderen met Coleman Hawkins) en had een sterke band met Nederland. Hij woonde een tijd in Amsterdam en stierf daar ook op 20 september 1973, nadat hij twee weken eerder op een podium in Leiden ineen was gestort en naar het ziekenhuis was gebracht.

Tags: , , , , ,

-->