nummer van 20/06/2011 door

‘Gimme shelter’ van The Rolling Stones

De mythe van Merry Clayton

Gimme Shelter 1969 – The Rolling Stone

In de verte hoor je een staccato gitaarriff met een fantastisch geluid. Authentiek, direct, in your face, maar toch met de perfecte dosis galm en reverb om niet overbodig lomp over te komen. Hoe krijg je zo’n sound met een elektrische gitaar? Niet. Keith Richards gebruikte voor geluiden als deze altijd een speciaal foefje: een akoestische gitaar werd opgenomen op de meest brakke taperecorder die hij maar kon vinden en vervolgens weer afgespeeld voor de studiomicrofoon. “En die akkoorden zijn geïnspireerd door Jimmy Reed, diezelfde dreigende trick, ik glijd over de fret tegen de drone van de E aan. Ik ga omhoog naar A-majeur, B-majeur, en ik denk: hallo, waar houdt dit op?”, aldus Richards zelf in zijn onlangs verschenen autobiografie Life (2010). Maar genoeg trivia over de eerste zeven seconden van ‘Gimme shelter’. Deze riff heeft een functie. Het is een voorbode. Samen met de kopstem en de voodoo-percussie fluistert het je op onheilspellende toon in: “Luister maar goed, dit wordt het meest indrukwekkende Stones-nummer dat je ooit gaat horen”. En indrukwekkend is het zeker, zowel met een positieve als negatieve connotatie. De doos van Pandora wordt geopend en is de komende viereneenhalve minuut met geen mogelijkheid meer te dichten. Mick Jagger zingt over een storm, die zijn leven bedreigt. War, children, it’s just a shot away. Beelden van de horror in Vietnam [1] schieten door je hoofd wanneer de spanning zowel tekstueel als muzikaal wordt opgebouwd. Al in het eerste couplet heeft ‘Gimme shelter’ een unieke uitwerking op je gemoedstoestand: je weet niet of je moet swingen, aandachtig moet luisteren, of je bang moet zijn, of juist moet genieten.

De grootste troef die het nummer echter in handen heeft, onthult zich pas veel later. Eerst tijdens het eerste refrein, op 1:05, heel stiekempjes. En later, vanaf 2:43, in volle glorie en niet meer te ontkennen. Wanneer ‘Gimme shelter’ afgelopen is herinnert de luisteraar zich nog maar één ding: de bezwerende stem van die ene onbekende gastzangeres.

Merry Clayton

Het was midden in een novembernacht in 1969 dat The Rolling Stones klaar waren met de opnamen van het nummer. Maar er miste nog iets. Uiteindelijk, na lang beraad, kwam producer Jack Nitzsche met de oplossing. Jagger licht toe in het boek According to… The Rolling Stones (2003): “The use of the female voice was the producer’s idea. It would be one of those moments along the lines of ‘I hear a girl on this track – get one on the phone.'” Aanvankelijk dachten de mannen aan Bonnie Bramlett, de vrouw van Delaney Bramlett, met wie zij het duo Delaney & Bonnie vormde. Maar Bonnie lag (godzijdank zeg!) ziek in bed, en dus moest uitgeweken worden naar plan B. Producer Nitzsche had gehoord van een talentvolle zangeres uit New Orleans die toevallig in de buurt was. Het ging om ene Merry Clayton.

Clayton is op 25 december 1948 geboren in Gert Town, Louisiana. Wacht even… Met kerstmis geboren? En je wordt Merry genoemd door je ouders? Ok dan. Merry begon op veertienjarige leeftijd haar professionele zangcarrière met een duet met Bobby Darin, getiteld ‘Who can I count on? (when I can’t count on you)’. Vele schnabbels zouden volgen, en zeker niet met de minste muzikanten: Merry zong als achtergrondzangeres op Carole King’s Tapestry (dat onlangs nog geëerd werd met een prachtig concert in de Paradiso), en maakte op een bepaald moment zelfs deel uit van de achtergrondgroep van Ray Charles: The Raelettes. Niet bij de eerste samenstelling, die wij ons allen zo levendig herinneren uit de film Ray (2004), maar bij één van de latere Raelettes-incarnaties, waar ook Minnie Ripperton de revue passeerde. Clayton werd een veelgeziene verschijning in de verschillende R&B-studio’s van de Verenigde Staten. Ze is ook te horen als onderdeel van het heerlijke minigospelkoortje op Lynyrd Skynyrd’s ‘Sweet home Alabama’. Maar haar grote kans kwam pas in die ene nacht in 1969.

Weinigzeggend fotootje van de studio in Los Angeles

De opnamesessie

Ze lag al in bed toen de telefoon over ging. Half slaapdronken liet de op dat moment zwangere Merry zich door producer Nitzsche overtuigen om haar jas aan te trekken en naar de studio te komen. Daar eenmaal aangekomen werd ze op straat verwelkomd door een langharige bleekscheet uit Engeland. “Ahh, jij komt zeker voor ons!”, begroette hij haar. “Uhm, ik denk het, ik weet het niet zeker. Wie ben jij?” -“Ik ben Keith Richards, aangenaam”. De twee liepen de studio binnen, en Clayton kon direct aan de slag. Jagger: “She came with her curlers in, straight from bed, and had to sing this really odd lyric. For her it was a little odd – for anyone, in the middle of the night, to sing this one verse I would have been odd. She was great.” De odd lyric waar Mick het over heeft luidde “Rape, murder, it’s just a shot away”. Merry Clayton bevestigde dat ze het allemaal maar een vreemde aangelegenheid vond in een interview met Harvey Kubernik:

They played me the song and asked if I could put a little somethin’ on it. I said, stop the song and tell me what all this stuff meant before I went any further. ‘It’s just a shout or shot away’ was something in the lyrics.

Maar ze ging ervoor. En hoe. Merry’s bezieling in deze opname is ongeëvenaard. Angstaanjagend en soulvol tegelijk, is haar stem inderdaad precies datgene wat ‘Gimme shelter’ nog nodig had om een fantastisch nummer te worden. Op de “Murder” op 3:01 verliest ze uit inleving zelfs even de controle en slaat haar stem over. Als je goed luistert, hoor je op de achtergrond Mick Jagger haar enthousiast toejuichen met een “Whoo!”. Maar Merry gaat onverstoord door met haar pièce de résistance, haar onverschrokken zegetocht die drie minuten duurt. Krulspelden in, zijden pyjama  aan, het slaapzand nog in de ogen, hoogzwanger, maar bang voor niemand. Dit alles is duidelijk hoorbaar wanneer we nóg beter naar Merry’s vocalen luisteren, door haar opnamespoor extra uit te lichten:

Mick Jagger and Merry Clayton making vocals Gimme Shelter Rolling Stones

Miskraam

Merry Clayton’s performance op ‘Gimme shelter’ is heftig. Heel heftig. Zo heftig, dat de destijds twintigjarige zangeres bij thuiskomst na de opnamesessie een miskraam kreeg. Door haar intense geschreeuw en het onvermijdelijke gestampvoet en samentrekken van allerlei spieren dat daarbij komt kijken, is er iets verschrikkelijk misgegaan. Althans, dat is wat iedereen altijd vertelt wanneer het over dit nummer gaat. Maar in hoeverre is dit de waarheid? Is het überhaupt realistisch dat een vrouw een miskraam krijgt van een intens (studio-)optreden? Of is dit een klassiek geval van post hoc ergo propter hoc: de drogreden “het één gebeurde vlak na het ander, en dus is het één direct gevolg van het ander”? Het lijkt er wel op. Men wil dit soort verhalen altijd interessanter maken dan ze werkelijk zijn en, hoe luguber en cru ook, een verhaal als deze maakt het onheilspellende gevoel dat ‘Gimme shelter’ met zich meedraagt natuurlijk nog tien keer zo sterk.

Wikipedia verkondigt het gerucht van de miskraam alsof het de absolute waarheid is, maar wanneer we op internet op zoek gaan, komen we er al snel achter dat letterlijk álle verhalen naar slechts één bron verwijzen: een artikel van popjournalist Don Snowden in de LA Times van 13 maart 1986. Hierin lezen wij het volgende:

Merry Clayton’s spine-chilling vocal on the Rolling Stones’ ‘Gimme Shelter’ is one of the most famed in ’60s rock. But the 1969 classic brings painful memories to Clayton: the physical strain of the intense duet with Mick Jagger resulted in a miscarriage after the session.

In het artikel vinden we echter nergens een direct citaat waarin dit voorval letterlijk wordt besproken. Zou Snowden het uit de duim gezogen hebben? Ook dat lijkt me niet waarschijnlijk. Dat Clayton een miskraam heeft moeten verwerken in haar leven, wordt overigens door meerdere bronnen bevestigd. Maar de insinuatie dat dit met de opnamen te maken heeft gehad, of dat zich dit überhaupt in dezelfde nacht als de opnamen heeft afgespeeld, blijft vaag.

Wanneer we een heel ander citaat lezen, uit eerdergenoemd interview van Harvey Kubernik, wordt de twijfel alleen maar groter. Over de opnamesessie zegt Merry namelijk het volgende:

So, we went in and did it. Matter of fact, I did it three times. I didn’t do an overdub. Mick’s vocal was already on it when I heard it, and I recall he did a bit of touching up after I left. But they got what they wanted. ‘It was so nice meeting you guys.’ ‘Oh Merry, you sound incredible. We just love you. We’re gonna work with you …’ I was walkin’ out the door as they were talking. ‘OK. Love you guys, too! See you some other time.’ And I got in the car with my husband who took me right home and I went right upstairs to bed. And that was the ‘Gimme Shelter’ session.

Clayton zelf praat dus ronduit over de opnamen, doet heel licht over de nacht en beweert zelfs rechtstreeks weer terug naar bed te zijn gegaan. De mythe wordt hier niet direct mee ontkracht (het drama heeft zich uiteraard nog later die nacht kunnen afspelen), maar het zet wel vraagtekens bij Snowden’s versie van het verhaal. Het feit dat geen van de Rolling Stones zelf ooit uitspraken over de mythe van Merry heeft gedaan, maakt het geheel nog ongeloofwaardiger. En als ze zo ontzettend getraumatiseerd is door de sessies, zoals Snowden beweert, waarom nam ze dan nog geen jaar later haar eigen versie van ‘Gimme shelter’ op? Hah, meteen een fijn bruggetje om het weer eens over de muziek te gaan hebben en niet over de geruchtmakende mythe. Merry Clayton’s ‘Gimme shelter’-cover. Bijna net zo goddelijk als het origineel. Serieus.

MERRY CLAYTON- "GIMME SHELTER" (1970)

Onsterfelijk

Soms is de legende beter dan de waarheid en moet je dingen met rust laten. Hoe onwaarschijnlijk ook, de speculaties rondom Merry Clayton’s performance op deze klassieker zeggen alles over de indruk die zij heeft achtergelaten op haar luisteraars. Als je een liedje zo intens weet te brengen dat zichzelf respecterende popjournalisten spontaan verhalen over miskramen uit hun duim gaan zuigen, dan heb je jezelf onsterfelijk gemaakt. Het ene moment lig je lekker in bed, en het andere moment steel je de show in een Rolling Stones-nummer. Merry, het is je gegund.

  1. [1]Grappig: Jagger heeft altijd een beetje volgehouden dat ‘Gimme shelter’ hoofdzakelijk over de oorlog en de rare tijd in de jaren ’60 gaat. Zo zei hij in een interview met Rolling Stone magazine in 1995: “Well, it’s a very rough, very violent era. The Vietnam War. Violence on the screens, pillage and burning. And Vietnam was not war as we knew it in the conventional sense…”. Richards heeft echter een veel persoonlijkere uitleg bij de tekst: hij zat thuis op een regenachtige dag te balen omdat Jagger met zijn toenmalige vriendin, Anita Pallenberg, het bed deelde. “A storm is threatening my very life today” was het eerste wat in hem opkwam, en hij schreef het nummer.

Tags: , , , , , , , ,

-->