Zelfbenoemde schrijvers die zeggen weinig tot geen boeken te lezen om niet beïnvloed te raken. Muzikanten die radio en televisie mijden om hun zogenaamde originaliteit en puurheid te bewaken. Deze mensen bestaan. En ze leven onder een steen. Dat moet wel, want onder een steen kunnen weinig dingen je nog beïnvloeden. Ik adviseer deze mensen dan ook vooral onder hun steen te blijven leven, opdat de puurheid en originaliteit van hun creaties gewaarborgd zal blijven. Wij behoren hen naderhand uiteraard te bejubelen: wat een creaties, mensen die leefden onder een steen! Zo origineel en wars van die malle invloeden!

Uhm, niet dus

Alles om je heen heeft invloed op je. Dat betekent ook weer niet dat je níet bang mag zijn om onbewust iets over te nemen van een ander zonder er rekenschap van te geven. De aanklachten kunnen je tegenwoordig om de oren vliegen, helemaal als je als band miljoenen verdient (ik kijk naar jullie, Coldplay). Nee, een band mag best zijn idolen eren, een knipoog maken, of een gelauwerd thema beter uitwerken, maar iets dat te letterlijk is gejat wordt bestraft. In hoeverre er sprake is van jatwerk is echter niet altijd makkelijk te bepalen, omdat ja, alles nu eenmaal invloed op je kan hebben.

Hm... heb ik dit echt zelf verzonnen?!

Paniek

Heb ik dit zelf bedacht of heb ik dit onbewust van iemand overgenomen? Het was een vraag die ook Robert Smith, zanger van new wavegroep The Cure, tergde tijdens het schrijven van ‘Friday I’m In Love’. Over de akkoordenprogressies in het nummer was hij meer dan tevreden, maar, had hij dit op deze manier niet al eerder gehoord? Had hij het überhaupt wel in zich om dit zelf te bedenken? Paranoia maakte zich van hem meester en de drugs die hij destijds tot zich nam zullen daarbij ongetwijfeld een handje hebben geholpen. Drugs of niet, ik kan me best voorstellen dat hij in paniek raakte. Hij had iets goeds geschreven, iets waar hij blij mee was en aan de wereld wilde laten horen. Maar damn it, waarom moest het nou toch zo bekend klinken? Smith was ervan overtuigd dat hij het al dan niet onbewust van een ander liedje had gejat. En daar zat-ie dan in 1992, zonder beschikking over een app als Soundhound, waarmee hij binnen een paar seconden had kunnen weten van welk nummer hij de melodie zojuist had ingezongen.

Smith en zijn telefoon

Dus wat deed Smith om zijn paranoïde gedachten te sussen? Volgens dit interview belde hij iedereen op die hij kende en zong hij steeds een stukje uit ‘Friday I’m In Love’ voor, met de vraag of ze de melodie écht niet al eerder hadden gehoord. Soundhound anno 1992, zeg maar.

I don’t care if Monday’s blue
Tuesday’s gray and Wednesday too
Thursday I don’t care about you
It’s Friday, I’m in love

Je kunt het je zo voorstellen. Smith, een verward hoopje mens waarvan alleen zijn makeup enige logica vertoonde, zwaarmoedig naast de telefoon zittend, met op schoot een klein zwart verfomfaaid boekje waartussen losse velletjes met onleesbare telefoonnummers prijkten.

Herken je het niet, Billy? Niet? Ok, thanks man. Bel ik effe verder.

Nooit gehoord? Weet je het zeker, Linda? Hm. Ik zou zweren dat… Je vindt het wel heel goed? Cool!

…herkenbaar hè Will?! Welk nummer dan? Oh, toch niet. Niet herkenbaar, nee? Nou, fijn…

Na een lange telefoonsessie was Smith dan eindelijk gerustgesteld. Niemand had de melodie of het liedje ooit eerder gehoord. Dat betekende dat Smith alles zelf had geschreven. Dat het een puur en origineel nummer was. Dat hij niet de geschiedenis in zou gaan als dief. Was elke band maar zo zorgvuldig (ik kijk naar jullie, Coldplay).

De Massey Hall in Toronto was maar voor een kwart gevuld die 15e mei in 1953. De organisator had geen rekening gehouden met de kampioenswedstrijd van de boksende zwaargewichten Rocky Marciano en Jersey Joe Walcott diezelfde avond. Jammer, want op het podium stond een supergroep te spelen die bestond uit het beste wat jazz te bieden had: Dizzy Gillespie (trompet), Charlie Parker (altsaxofoon), Bud Powell (piano), Charles Mingus (contrabas) en Max Roach (drum). Een unieke aangelegenheid ook, want ze zouden nooit meer samen op een podium staan.

Stuk voor stuk hadden de mannen de jaren daarvoor faam gemaakt. Ze stonden aan de basis van de bebop; het predikaat dat jazz kreeg nadat het begin jaren veertig veranderde van populaire en dansbare muziek tot een uitdagendere vorm voor muzikanten. Luistermuziek, waarbij vreemde en explosieve ritmes samen met voor die tijd niet gangbare harmonieën tot een totaal nieuwe ervaring leidden. Pas na de bebop kwam de cool jazz die we allemaal kennen van Miles Davis’ Kind Of Blue.

The Quintet, Jazz At The Massey Hall (1953)

Het concert werd gelukkig opgenomen, zodat veel meer mensen dan die paar honderd aanwezigen, konden horen wat de jazzgrootheden op dat podium uitspookten. Mingus zelf bracht de plaat uit op zijn Debut-label. Voor de gelegenheid noemde hij de band The Quintet. Tegenwoordig wordt de plaat, Jazz At The Massey Hall, gerekend tot een van de allerbeste jazzplaten ooit.

Iedereen zijn momentje

Iedereen komt aan de beurt op de plaat. Dat is bijvoorbeeld goed te horen in ‘Wee’, een compositie van Gillespie. Na een harde “Taaaat”, beginnen Gillespie en Parker aan een harmonieus stukje. Maar al na 20 seconden is Parker on his own. Hij speelt die dag op een geleende en plastic saxofoon, omdat hij zijn eigen instrument niet bij zich had. Dit trouwens tot grote ergernis van Gillespie, die op 1:37 de hoofdrol overneemt. Op 2:27 lokt hij nog een applaus uit van het publiek als hij die bolle wangen van hem bijna opblaast. Een kleine minuut later alweer mag Powell laten horen waarom hij mee is. Een mooi moment is als Parker op 4:29 enkele onverstaanbare kreten uitslaat, waarschijnlijk om Powell nog eens extra aan te sporen. En dan is het woord aan een van de coolste drummers ooit, Max Roach. Geen moment houdt hij in. Integendeel, hij zweept de boel weer op, het publiek juicht, en als dan zijn slagen op het drumstel vertragen, knallen Parker en Gillespie er nog een keer samen in om het liedje weer tot een eind te brengen.

Naar hun gage konden ze trouwens fluiten, vanwege het lage bezoekersaantal. Wel kregen ze ongedekte cheques. Tegen de tijd dat ze daarmee het geld voor het optreden kon innen, waren er alweer jaren voorbij. Hopelijk hebben ze wat overgehouden aan de plaatverkoop.

Mijn favoriete album dat op Record Store Day 2012 uitkwam? Mermaid Avenue: The Complete Sessions. Het bundelt de albums Mermaid Avenue (1998) en Mermaid Avenue II (2000), albums waarop Billy Bragg en Wilco ongebruikte teksten van Woody Guthrie omzetten in fantastische americana- en folksongs. Het was een idee van Woody’s dochter om de Britse punktroubadour samen te brengen met de Amerikaanse alt. country-legenden, nadat ze een aantal kladblokjes van haar vader vond met bij elkaar zo’n duizend songteksten. Ik vind dit een goed idee: Bragg, Guthrie en ook Jeff Tweedy van Wilco zijn helden van me.

Op The Complete Sessions vinden we bovendien een nieuwe cd met onuitgebracht materiaal, die inmiddels al officieus omgedoopt is tot Mermaid Avenue III. En om het feest compleet te maken vinden we een heuse making of-dvd in het pakketje.

Een sterk verhaal

Dat is allemaal prima nieuws, maar ik ben eerlijk gezegd een beetje blijven steken bij de openingstrack van Mermaid Avenue I. Ik snap ondertussen nog steeds niets van het eerste nummer dat de wereld van deze collaboratie te horen kreeg. De tekst van ‘Walt Whitman’s Niece’ suggereert een sterk verhaal om van te smullen, maar laat ons tegelijkertijd in het ongewisse over enkele cruciale wie-wat-waar-waarommetjes. Het enige dat we te weten komen is dat aan het eind van het verhaal iemand op een bepaald moment op de schoot van een bepaald meisje belandt:

Last night or the night before that (I won’t say which night)
A seaman friend of mine (I’ll not say which seaman)
Walked up to a big old building (I won’t say which building)
And would not have walked up the stairs (not to say which stairs)
If there had not have been two girls (Leaving out the names of those two girls)

I recall a door, a big long room (I’ll not tell which room)
I remember a deep blue rug (but I can’t say which rug)
A girl took down a book of poems (not to say which book of poems)
As she read I laid my head (and I can’t tell which head)
Down in her lap (and I can mention which lap)

Hé Woody, zeg dan niks! Zo komen we natuurlijk geen steek verder. Bij iedere zin zet de normaal gezien zo uitgesproken folkzanger ons voor een dilemma: speelt het verhaal zich nu gisteravond of eergisteravond af? En is de protagonist nu zeeman A op avond A, of zeeman B op avond A, of zeeman A op avond B, of zeeman B op avond B, of was er misschien nog een zeeman C? Zelfs als we ervan uitgaan dat we bij elke bewering maar uit twee zaken te hoeven kiezen, ontspoort het verhaal alsnog compleet en hebben we aan het eind van het tien zinnen tellende couplet maar liefst 2¹⁰ = 1024 schoten waarop één van de vier zeemannen op één van de twee avonden heeft gelegen. Een overzichtelijk stroomdiagram biedt helaas maar ruimte voor de eerste vier zinnen, maar illustreert het probleem van deze tekst wat beter dan woorden:

Klik voor leesbaar

Zoals een andere held van mij ooit schreef: het kompas is verdwenen. We kunnen nu twee dingen doen: het nummer overslaan en ons te buiten gaan aan het gigantische oeuvre dat het drietal ons te bieden heeft, of ervoor kiezen om ‘Walt Whitman’s Niece’ nog een keer of duizend te draaien en het mysterie tevergeefs proberen te ontrafelen. Ik koos ooit voor optie 2, en moet zeggen dat het prima bevalt. Voor je het weet zing je uit volle borst mee over hypothetische zeelui, gebouwen, trappen en meisjes, en ben je verkocht. Want alleen dat laatste kan ik je garanderen wanneer het dit liedje aangaat.

Mijn favoriete plaat van Queens Of The Stone Age? Niet Songs For The Deaf, al was dat voor mij wel de eerste kennismaking met de destijds “nieuwe band” van Josh Homme. Kyuss luisterde ik weliswaar al tijdens mijn tienerjaren, maar de groep waar Homme de laatste jaren de status van megarockster mee bereikte had toch drie platen en een hit als ‘No One Knows’ nodig om me te bereiken. Maar hoe goed en iconisch die plaat ook is, tot op de dag van vandaag is het Lullabies To Paralyze die het meest uit mijn platenkast komt. Ik hou van de onbezonnenheid van de titelloze debuutplaat, de eerste blauwdruk voor het latere werk die Rated R was en natuurlijk ook van de bijna akelige perfectie van die rode hitplaat. Lullabies To Paralyze heeft echter iets ongrijpbaars waardoor het album me na zeven jaar nog steeds blijft fascineren.

Geschiedenisles, opletten Josh!

Maar daarover later meer. Eerst eens even een kort geschiedenislesje, waar je bij Queens Of The Stone Age niet aan ontkomt. Vandaag de dag lijkt de band misschien een vast gegeven in het rocklandschap, maar de groep kent nogal wat zijsporen en vertakkingen in de weg naar hun huidige top. Genoeg voor nog een stuk of wat Nummers van de Dag, dus ik houd het vandaag bij de kortste en meest belangrijke route. Die begint in 1988 in het zinderend hete Palm Desert, Californië. Gitarist Josh Homme richt hier samen met zanger John Garcia Katzenjammer op, de band die zich later onder de naam Kyuss zou ontwikkelen tot een van de grondleggers van de stonerrock. Kyuss brengt vier albums uit maar valt uit elkaar nadat drummer Brant Bjork in 1995 de groep verlaat.

“You guys are like the queens of the Stone Age”

Hierop vertrekt Josh Homme naar Seattle om zich als slaggitarist aan the sluiten bij de Screaming Trees van Mark Lanegan. Een leuke klus, maar Homme is te eigengereid en avontuurlijk om zich binnen het keurslijf van een andere band te laten wurmen. Hij houdt het een jaartje vol en begint dan met bassist Van Conner (Screaming Trees), drummer Matt Cameron (Soundgarden, Pearl Jam) en gitarist John McBain (Monster Magnet) een nieuwe band. Aanvankelijk onder de naam Gamma Ray, totdat de Duitse metalband die al sinds 1989 onder die naam opereert aan de deur klopt en met een rechtszaak dreigt. Peinzend over een nieuwe naam denkt Homme terug aan de studiosessies van Kyuss met producer Chris Goss en herinnert zich plots hoe die destijds Kyuss omschreef: “You guys are like the queens of the stone age.” Om het tijdperk met Kyuss af te sluiten en het nieuwe van Queens Of The Stone Age in te luiden brengen de twee bands in 1997 nog een split-ep uit. Hommes avontuur om de wereld te gaan veroveren kan nu pas echt beginnen.

Die zegetocht begint met Queens Of The Stone Age (1998) en Rated R (2000) al niet verkeerd, maar raakt pas echt in een stroomversnelling als in 2002 Songs For The Deaf uitkomt. Dat Dave Grohl de plaat als een beest voldrumt helpt natuurlijk om het album onder de aandacht te brengen, maar de echte impact van de plaat blijkt wel uit het feit dat er tegenwoordig nog steeds bandjes opstaan en succesvol worden met de sound die op Songs For The Deaf voor het eerst te horen was. Het is nog steeds een plaat die ik met veel bewondering luister, maar nog veel intrigerender vind ik het album dat daarna in 2005 uitkwam: Lullabies To Paralyze. Ik heb vaak nagedacht over het waarom daarvan en ben nog steeds niet echt tot een eenduidig antwoord gekomen. Behalve ‘Little Sister’ kent het geen echte hits en is het met een uur aan materiaal ook nog een behoorlijke zit. Het blijft echter wel een plaat waar ik steeds weer nieuwe dingen in ontdek, ook zeven jaar na dato.

Gastmuzikanten in alle hoeken en gaten

Zo kun je al behoorlijk wat tijd kwijt zijn aan het ontdekken van alle gastmuzikanten op de plaat. Die staan natuurlijk allemaal netjes vermeld in het boekje, maar het zijn er zo veel en in zulke verschillende gedaantes dat het alsnog een mooi gepuzzel is. De stem van Mark Lanegan tijdens het openingsnummer ‘This Lullaby’ is natuurlijk makkelijk te herkennen, maar probeer de stemmen van Brody Dalle (The Distillers) en Shirley Manson (Garbage) maar eens uit elkaar te halen in ‘You Got a Killer Scene There, Man…’. Het nummer van vandaag is er ook een dat wordt gekenmerkt door interessante gastbijdrages, al zijn die niet moeilijk te ontwaren. Het mooie van dit soort samenwerkingen bij QOTSA is vooral ook dat ze nooit worden gedaan om maar een naam van een bekende gastmuzikant te kunnen noemen, maar altijd in dienst van het nummer staan. Vaak gaat een track aan je voorbij zonder dat opvalt dat er iemand meespeelt die niet vast in de band zit. Zo ging het bij mij in ieder geval met ‘Burn The Witch’. Een nummer dat doet denken aan de jams die te vinden zijn op The Desert Sessions, heerlijk wegluistert als je languit op de bank mee wordt gezogen in de spacey wereld van QOTSA. En waar achteraf dan gewoon Billy Gibbons van ZZ Top op blijkt te zingen en gitaar te spelen.

Elk nummer maakt gebruik van een formule, een vast patroon of een handig trucje. Vaak hoor je dezelfde dingen langskomen omdat deze succesvol bewezen is. Toch doen muzikanten graag wat mysterieus over het schrijven van een song. Om hun aura als bijzonder artiest intact te houden? Om anderen niet op ideeën te brengen? Om een mythe van “de magie van het moment” te creëeren? Ik weet het niet. King Curtis draaide er niet om heen. ‘Memphis Soul Stew’ is het receptenboek voor succes. “Dit is zo populair, dat iedereen wilt weten wat we er in doen,” zegt Curtis Ousley aan het begin van het nummer, terwijl de bas hem begeleidt.

Give me about a half a teacup of bass
Now I need a pound of fatback drums
Now give me 4 tablespoons of boiling Memphis guitars
This goin’ taste alright
Now just a little pinch of organ
Now give me a half a pint of horn
Place on the burner and bring to a boil

Koning saxofoon

Al snel bereikt de band van King Curtis het kookpunt en ontaardt ‘Memphis Soul Stew’ in een pittige instrumentale jam. Stevige soul food uit The Deep South, geserveerd door een Texaan en zijn saxofoon, het instrument waarmee King Curtis groot mee is geworden. Echt bekend is Ousley echter niet geworden. Misschien was hij daarvoor te weinig zanger/frontman/entertainer en teveel bandlid. Maar een groot muzikant en liedjesschrijver was hij zeker. Net zoals de orgelspeler Billy Preston (waar ik eerder al over schreef), leek King Curtis vaak op de juiste tijd en plek te zijn en kwam hij in contact met de juiste mensen. Oh ja, hij had natuurlijk ook ontzettend veel talent. Kijk maar eens naar zijn cv:

- Hij speelde de solo op ‘Ýakety Yak’ van The Coasters.
- The Kingpins, de vaste band van Aretha Franklin, werd geleid door Curtis.
- Met diezelfde band opende King Curtis voor The Beatles toen The Fab Four in ’65 in het New Yorkse Shea Stadium speelde.
- Hij produceerde platen samen met de legendarische Jerry Wrexler.
- Samen met The Rimshots nam hij de begintune voor Soul Train op.

King Curtis Ousley’s carrière was rijk gevuld, maar veel te kort. Zoals Gijs eerder al kort vermeldde, werd de saxofonist neergestoken door een junk. Twee verslaafden waren aan het gebruiken op de trap van het huis en werden door de heer des huizes aangesproken. De woordenwisseling laaide op en er onstond een gevecht waarin Ousley in de borst gestoken werd. Als laatste wanhoopsdaad ontfutselde hij het mes van de junk en diende hem ook een paar messteken toe. Curtis Ousley overleed een uur later in het ziekenhuis.^[1] Gelukkig heeft hij ons wel het recept voor een fantastische funky Memphis soul stew achter gelaten.

1. ^[1] De junk werd naar hetzelfde hospitaal gebracht waar hij door de politie gearresteerd werd. ↩

Er moet ergens nog een cassettebandje zijn met opnames. Ik heb altijd gehoopt dat die nooit boven water zou komen, maar de schaamte heeft met de tijd een beetje plaatsgemaakt voor nieuwsgierigheid en nostalgie. Ons bandje heette Platypus, en ik was de zanger. Het bandje heette eerst Beaker, met een andere zanger/toetsenist. Om volkomen onduidelijke redenen dachten we dat het een goed idee was dat ik (mijn stem was nog maar net gebroken en ik speelde geen enkel instrument) beter zou zijn voor het bandje. Het enige dat beter werd was het bandlogo op de bassdrum.

Liedjes verkrachten

Platypus oefende in de inpakfabriek van de vader van de basgitarist. We hadden een paar eigen nummers en probeerden een aantal covers.^[1] Op een blaadje schreven we -- deels fonetisch -- de teksten uit van ‘Song 2′ van Blur, ‘Inside’ van Stiltskin, natuurlijk ‘Smells Like Teen Spirit’ van Nirvana en ‘Sabotage’ van de Beastie Boys. ‘Sabotage’ leende zich goed voor een bandje, het is immers ‘gewoon’ een nummer met bas, drums en snerpende gitaren. De turntable lieten we achterwege. Met een microfoon versterkt in een ghettoblaster verkrachtten wij vakkundig al deze liedjes, als het ons überhaupt lukte ze na te spelen. Eén keer kwamen wat meisjes uit onze klas luisteren en ik heb ze er daarna niet meer over gehoord. Platypus heeft nooit opgetreden.

Kanye West avant la lettre

‘Sabotage’ ken ik nog steeds uit mijn hoofd, en is naast mijn Playtypus-herinneringen vooral onlosmakelijk verbonden aan de clip die Spike Jonze bij het nummer maakte. Wat ons als bandje en vriendengroep verbond was humor, vooral Rembo & Rembo werd voortdurend aangehaald. Dezelfde jongenshumor zit in de clip, met dezelfde opplaksnorren en dezelfde slechtzittende pruiken. Maar dan retro-hip gemaakt door Spike Jonze, in hetzelfde jaar dat Pulp Fiction uitkwam. De clips van de Beastie Boys werden zoals Arja al schreef voor het grootste deel gemaakt door Adam Yauch, soms in hoedanigheid van zijn Zwitserse alter ego Nathaniel Hörnblowér. ‘Sabotage’ mocht jonge hond Jonze dus maken en was minstens zo briljant, en in retrospect zelfs te zien als een mijlpaal in de geschiedenis van videoclips. Desondanks kreeg de clip tijdens de MTV Video Music Awards 1994 geen enkele prijs. Nathaniel Hörnblowér, aanwezig bij de awardshow, was het daar helemaal niet mee eens. Zijn protegé Jonze had toch zeker één prijs moeten winnen. Hij pullde een Kanye West avant la lettre en crashte het bedankwoordje van Michael Stipe van R.E.M.

Na ‘Sabotage’ ben ik de Beasties blijven volgen. Ik leende Licence to Ill (1986) van mijn broer, die veel hiphop luisterde en als broekie nog gestagedived heeft bij een in canabisrook gehuld concert van Cypress Hill in Paradiso. De afgelopen dagen, sinds het overlijden van Adam Yauch, ben ik het allemaal weer gaan luisteren. Ik moet op zoek naar m’n cassettebandjes van De La Soul, want die staan niet op Spotify. Misschien kom ik dan toch de Platypus-opnames tegen. Misschien zet ik ze wel online.

1. ^[1] Mijn eerste en enige sontekst: I am / dumb / you are / dumb / we are / dumb / everybody / DUMB / fight the lyrics / screw the lyrics / fuck the lyrics/ etc… Vreselijk. Laat die cassettebandjes bij nader inzien maar voorgoed verdwenen zijn. ↩

Ergens in de ruimte, met de snelheid van het licht, vliegt een robotvormig ruimteschip op de aarde af. In de controlekamer trekken drie gestoorde uitvinders hun haren uit hun hoofd omdat er in hun land van bestemming, Japan, een probleem lijkt te zijn. Reden? Onbekend. Japanse stedelingen beginnen voor hun leven te rennen als ze de robot met Godzilla-achtige proporties in hun hoofdstad zien landen. En dan, te midden van de hysterische menigte, drie ruimtehelden in Japans bouwvakkersuniform die in de stad afdalen om de buurt te verkennen terwijl hun robot annex moederschip een paar minuten pop & locket op een mad beat en daarna een gevecht aangaat met een octopusmonster en wint. Dit is ‘Intergalactic’.

‘Intergalactic’ was de eerste singel van het vijfde Beastie Boys album Hello Nasty (1998). Tussen samples van Russische componist Rimksy-Korsakov (de orkestratie aan het begin van het nummer) en een VOX-II vocoder in rapt het drietal dat ze “too sweet to be sour and too nice to be mean” zijn, terwijl de nieuwe musketier van de groep, Mix Master D, met zijn draaitafeltrucs zijn intrede maakt als vierde bandlid. Beastie Boys fans hadden vier jaar moeten wachten op de opvolger van de plaat Ill Communications, maar kregen met Hello Nasty (een albumtitel geïnspireerd op de telefoongroet van receptionist ‘Nasty Little Man’ van het New Yorkse Beastie Boys-kantoor) een album dat de moeite van het wachten waard was. In ieder geval in de ogen van de juryleden van de 1999 Grammy Awards, die zowel het album Hello Nasty als de singel ‘Intergalactic’ uitkozen als de beste in hun respectievelijke categorieën. Maar dat is nog niet alles: de clip van ‘Intergalactic’ mocht ook een moonman ophalen tijdens de MTV Video Music Awards ‘99. En van die gelegenheid maakte Adam Yauch goed gebruik.

Yauch pakte de paar minuten die hij op het podium van de VMA’s had om een speech te geven die het bedanken van mensen ver voorbij ging. In 1998 werden de Amerikaanse ambassades in Dar es Salaam (Tanzania) en Nairobi (Kenya) gebombardeerd en de Verenigde Staten kozen ervoor dit te beantwoorden met bommen naar het Midden-Oosten, waar zij hun tegenaanval tegen de Egyptische Islamitische Jihad richtten. Tegenover het grote MTV-publiek liet Yauch weten niet achter deze tegenaanval te staan. En daarmee liet hij zien dat hij de kans niet voorbij kon laten gaan datgene te uiten wat voor hem telde – noch als muzikant, noch als mens. Een mooi televisiemoment waarin Yauch meer van zichzelf liet zien dan wat hij in zijn Beastie Boys-rol op de oppervlakte hoefde te laten komen. Bekijk de video van zijn toespraak hieronder.

Nathaniel Hörnblowér bestormt de VMA's in 1994

Hoewel Adam Yauch ongetwijfeld de boeken in zal gaan als vermaard Beastie Boys-rapper en basgitarist, laat hij eveneens een rijke erfenis als filmmaker en producent achter. Van videoclips, korte films, tot het op de markt brengen van fijngevoelige arthousefilms met zijn in 2008 opgerichte distributiebedrijf Oscilloscope Laboratories; Adam draaide er zijn hand niet voor om. Wel zijn naam; onder het pseudoniem Nathaniel Hörnblowér toonde Yauch over minstens zoveel liefde voor cinema als voor muziek te beschikken.

Visie

Kunst is overal. En komt tot ons in verschillende vormen en gedaantes. Maar dan moeten we het wel zien, en er iets mee doen. Wat de status quo op dat moment ook is. Adam Yauch was niet alleen creatief in het combineren van verschillende kunstvormen die tot dan toe nog geen draagvlak hadden gekregen; hij had een visie. Hij was vijfentwintig toen hij het ambitieuze idee opvatte om een videoclip voor de Beastie Boys volledig in expressionistische kunst te drenken. Niet lang daarvoor was hij geïnspireerd geraakt door de Amerikaanse kunstenaar Leroy Neiman, een schilder wiens werk zo kleurrijk en dynamisch was dat het geen wonder kon heten dat de levenslustige Adam op een bepaald moment in zijn leven zijn bewondering zou uiten.

Frazier & Ali - Leroy Neiman

En zo kwam het dat Yauch een boek met Neimans werk meenam naar de beroemde animatiestudio Klasky Csupo en zijn idee voorlegde. De clip voor ‘Shadrach’, een heerlijk vol uit samples bestaand nummer (met een intro dat Jerry Seinfeld ingesproken had kunnen hebben), moest net zo kleurrijk zijn als een schilderij van Neiman. Net zo dynamisch. Het geheel moest simpelweg een bewegend schilderij gaan worden, vol expressie en energie. Dat kon de animatiestudio wel, vond Yauch.

Onafhankelijkheid

De opnames van de band die als basis golden voor de animatie werden geschoten in de Palomino Club in Hollywood, Californië. Adam (MCA), Michael Diamond (Mike D) en Adam Keefe Horovitz (Ad-Roc) voerden ‘Shadrach’ live op voor een uitzinnig publiek, terwijl Wendell T. Fite (aka DJ Hurricane) de draaitafel bediende. Vanessa Forbes, fotografe en sinds 2004 bevriend met het drietal, legt op haar blog uit op welke manier de opnames vervolgens werden ‘ingekleurd’ en bewerkt tot een vloeiende animatie:

The concert footage was converted by the actual application of color onto the film itself, which made the film footage of the band appear to be animated. Visual transitions from a concert reality of the Beastie Boys on stage performing then morphed into animated images of  the band and then transitioning to a surreal fiercely toothed bear, to a winged lion emerging from the sea, with moments of subjective artistic imagery intwined.

Voor de clip van ‘Shadrach’, de derde (en laatste) single van BB’s tweede studioalbum Paul’s Boutique, werd elk frame met de hand geschilderd – zoals Yauch het voor ogen had. De creatievelingen van Klasky Csupo slaagden erin zowel Neimans werk te eren als de energie van de liveoptredens van de Beastie Boys te vangen. Yauch kon op zijn beurt ook trots zijn: zijn clip werd vertoond op een animatiefestival. Niet eerder was een dergelijke videoclip langsgekomen op MTV, ook geen onverdienstelijke prestatie. Maar Adam wilde meer. Het succes van ‘Shadrach’ betekende dan ook het begin van Adams carrière als filmmaker en producent. Hij wilde niet alleen creëren, maar de wereld ook verblijden met onafhankelijke producties waarin hij geloofde. Vooral dat laatste kenmerkte de manier waarop hij de daaropvolgende jaren met de Beastie Boys zou werken; zowel de productie van de muziek als de videoclips werden beheerd door de band zelf.

Het witte doek

In 2008 zag Yauch een lang gekoesterde wens in vervulling gaan: samen met voormalig THINKFilm-baas David Fenkel richtte hij Oscilloscope Laboratories op, een filmdistributiebedrijf dat kleine, onafhankelijke films op de kaart zette. Over waarom hij de filmwereld instapte, zei hij het volgende:

A lot of times you hear people say, ‘That’s a great film, I loved it, but it’s not marketable.’ That’s the film Oscilloscope is picking up. So what if it’s not marketable? If you feel good when you’re watching it, there’s got to be a way.

Het was Yauch die Wendy & Lucy (2008), The Messenger (2009) en We need to talk about Kevin (2010) naar het grote publiek bracht. Bovendien hield hij toezicht op de dvd-release van de meesterlijke documentaire over graffiti-artiest Banksy, Exit through the gift shop (2010), wat gezien Adams voorliefde voor kunst en street culture geen verrassing kan zijn. Oscilloscope Labs heeft met dit soort films, hoe klein ook, een verschil gemaakt in de filmindustrie. Film- en muziekcriticus Tim Grierson schreef een paar dagen geleden dan ook terecht:

Adam Yauch’s death probably means the end of Beastie Boys, which is a shame, but hopefully Oscilloscope will carry on for years to come.

Last but not least

Een van de eerste clips die Yauch voor de Beastie Boys regisseerde markeerde het begin van zijn veelzijdige carrière. De laatste clip die Yauch/Hörnblowér ons achterliet is een instant classic. Hij maakte een nieuwe video bij hét nummer waar menig tiener op losging in de kroeg: ‘(You’ve gotta) fight for your right (to party)’. Oh, sweet memories.

Zonder hardcore en punk geen Beastie Boys. Neem nou 171A, op de hoek van Avenue A en 11th Street in de East Village. De studio slash repetitieruimte die in 1980 wordt geopend en al lang weer weg is, is jarenlang het epicentrum van de hardcorescene in New York. De tent wordt gebruikt als illegale club waar beginnende bands optreden. De Bad Brains wonen er tussen de studioapparatuur en nemen daar hun klassieke eerste tape op. Henry Rollins doet er zijn befaamde auditie voor Black Flag. Rat Cage Records wordt daar tot leven gewekt en brengt later de hardcore-klassiekers United Blood (1983) en Victim In Pain (1984) van Agnostic Front uit. In die tent, net als in CBGB’s, bloeit een nieuwe muziekstijl op, afgeleid van punk, die harder, donkerder en gevaarlijker klinkt dan iemand ooit heeft gehoord. Precies zoals dat stukje Manhattan is in die tijd.

Eén van de vaste bezoekers van 171A is Beastie Boy Adam Yauch. Als puber ontdekt hij daar punk en hardcore. Vanuit Los Angeles en Washington is het nieuwe geluid van Youth Brigade, Black Flag en Minor Threat komen overwaaien en Yauch is een ontvankelijke jongen. Opgegroeid in het veilige Brooklyn Heights tijgt hij al op jonge leeftijd naar de gemene en gevaarlijk East Village om zich te laven aan het gitaargeweld van de bands die er optreden.

Voor de grap

De scene geeft Yauch ook dat zetje om zelf een band op te richten. Op zijn zestiende verzamelt hij wat kids om zich heen: “Ik wilde een band beginnen, maar er was eigenlijk nog geen hardcore in New York”, vertelt Yauch in 2001 in het boek American Hardcore (Steven Blush). “We dachten: laten we gewoon een New York-hardcore band beginnen. We schreven wat snellere punkliedjes, als een soort van grap, en we speelden op mijn 17e verjaardag.”

“Voor de grap”, zegt Yauch. De humoristische inslag die tot op het laatst de band zou kenmerken, zit er dan al in. Waar de andere bands hun muziek vooral zien als een vehikel om hun frustratie te uiten, ziet Yauch van meet af aan ook de lol in van een in een band spelen.

Reagan Youth in A7, 1981. Adam Yauch met pet op in het publiek.

BB

Beastie Boys heeft op die 17e verjaardag van Yauch nog een klassieke rocksamenstelling: drummer, bassist (Yauch), zanger (de andere Beastie Boy Mike D.) en een gitarist. Met hiphop heeft de band nog niks van doen. Dave Parsons van het toen nog prille Rat Cage Records is geamuseerd door het viertal en biedt hen aan hun eerste plaatje uit te brengen. In 1982 komt Polly Wog Stew uit, met daarop het bekende nummer ‘Egg Raid On Mojo’. Het is een rammelend punkplaatje waarover de meningen indertijd verdeeld zijn. Toch gaan ze als warme broodjes over de toonbank, schrijft popjournalist en ooggetuige van de New Yorkse scene in die dagen, Binky Philips op zijn blog op Huffington Post. Maar dat de band van die jonge enthousiasteling die overal zijn kop opstak een paar jaar later (en de daarop volgende decennia) succesvol zou zijn, kan niemand nog bevroeden.

Yauch was een liefhebber van punk en hardcore en vond daar op jonge leeftijd het platform om ook muziek te maken. Een van zijn favoriete bands was Bad Brains, van wie hij het idee jatte om zijn eigen band ook te kunnen afkorten tot BB. Vanuit die scene maakten hij en zijn vrienden Mike D en Ad-Rock een paar jaar later de sprong naar hiphop om in 1986 het succesvolle Licensed to Ill uit te brengen. De rest is geschiedenis.

Een mooi jongensverhaal zoals Kris maandag vertelde, zit er vandaag bij mij niet in. Helaas, geen oudere neef die me een liefde voor sneakers en de Beastie Boys bijbracht. Onuitwisbare jeugdherinneringen zoals die van Gijs gisteren hebben ze evenmin achtergelaten. Nee, mijn eerste kennismaking met hip hop verliep anders, maar niet minder nostalgisch. In provinciale concertzaaltjes, met vloeren die plakten van het bier en waar tussen het brommers kiek’n door zware shag werd gerookt. Zalen als Struik in Heino, het oude Popfront in Zwolle en Elkerlyc in Luttenberg, waar gerapt werd over erecties in het openbaar vervoer van Amsterdam. Precies, zoals de meeste van mijn leeftijdsgenoten uit het oosten des lands waren de eerste beats en raps die ik hoorde afkomstig van Osdorp Posse.

Raps + gitaren = fan

De shows waren keer op keer een gekkenhuis en zo hard, dat ik eigenlijk nauwelijks besefte dat ik naar een hip hop act stond te kijken. Dat Osdorp Posse regelmatig de metalband Nembrionic Hammerdeath mee op tour nam hielp daar natuurlijk ook wel bij. Door die combinatie was het in ieder geval dat ik halverwege de jaren negentig uiteindelijk de Beastie Boys ging waarderen. Op hun tweede album Vlijmscherp nam Osdorp Posse namelijk een nummer op met Nembrionic Hammerdeath: ‘Geen Slaap Tot Osdorp’. Een combinatie van raps vol sterke toerverhalen en harde gitaren, dat ging er bij mij als jonge metalfan wel in. Even later ontdekte ik dat het een bewerking was van ‘No Sleep till Brooklyn’ van de Beastie Boys, die het nummer op hun beurt hadden opgenomen met Kerry King van Slayer op hun debuutalbum Licensed To Ill. Mijn interesse was gewekt. Rond dezelfde tijd kwam Ill Communication uit, het vierde album van de band. En man, wat was dat gelijk raak. Bij het eerste nummer al.

“Because you can’t, you won’t, and you don’t stop.” Ik ken maar weinig openingsnummers, laat staan openingszinnen, die me direct zo een plaat in hebben gezogen als ‘Sure Shot’ deed toen ik Ill Communication voor het eerst hoorde. Laat ik vooropstellen dat ik geen hip hop liefhebber pur sang ben. Door de jaren heen heb ik echter genoeg hip hop acts ontdekt die een nieuwsgierigheid in mij aanwakkeren. Wat die platen allemaal gemeen hebben is dat er behalve goed gerapt vooral ook goed gemusiceerd wordt. Zo werd Eigen Wereld van Opgezwolle mijn favoriete plaat van 2006 alleen al op basis van de muziek. Net zoals ik bij andere stijlen éérst naar de muziek luister en veel later pas aandacht heb voor de teksten, is dat bij hip hop precies zo. Nogal lastig bij een genre waarbij juist de teksten vaak de aandacht opeisen, vandaar waarschijnlijk mijn selectieve waardering voor de stijl.

Rockstructuren in hip hop songs

De intro van ‘Sure Shot’ voldoet al gelijk aan dat criterium. Een simpele groove op een contrabas en een dwarsfluit, meer is er niet nodig om mijn aandacht te krijgen. De Beastie Boys sampleden het uit ‘Howlin’ For Judy,’ een nummer van de Amerikaanse jazzfluitist Jeremy Steig.

Onweerstaanbaar, helemaal als die beat er na zestien seconden inklapt. Lekker losjes en gruizig, alsof die live in de studio is ingedrumd. Nog zoiets waarom de Beastie Boys voor mij een perfecte groep waren om hip hop verder vanuit te ontdekken: ze bouwden veel nummers gewoon op als rocksongs. Een intro gevolgd door een couplet en een refrein, dat een paar keer herhaald met een brug of break tussendoor en nog een refrein. En dan die clip bij ‘Sure Shot’ natuurlijk. Als een van de weinige clips van de Beastie Boys niet geregisseerd door de vorige week overleden MCA, maar net als die van ‘Sabotage’ door Spike Jonze. Die zomer spendeerde ik voornamelijk met zorgeloos buiten op straat hangen met vrienden, stapels VHS-banden van 411VM kijken, voor het eerst spelen in een bandje en de kwajongenssfeer uit de clip sloot daar naadloos op aan. M’n liefde voor de Beastie Boys was geboren en ik was blij te ontdekken dat die vorig jaar nog even sterk aanwezig was toen Hot Sauce Committee Part Two uitkwam en ik bijna net zo onder de indruk was als de eerste keer dat ik Ill Communication hoorde.